I SA/Rz 73/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi S. M.U. H.-D. C. M. Spółka Jawna w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 12 grudnia 2022 r., nr 1801-IER.7010.10.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS), postanowieniem z 12 grudnia 2022 r., nr 1801-IER.7010.10.2022 utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku Syndyka masy upadłości A. Sp. Jawna w B. (skarżący) z dnia 6 września 2022 r. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w R. Wydział V Gospodarczy - Sekcja ds. upadłościowych i naprawczych, postanowił ogłosić upadłość z możliwością zawarcia układu w stosunku do A. Sp. J. w B. oraz wyznaczyć Nadzorcę Sądowego w osobie S. M. Następnie postanowieniem z 14 października 2016 r., sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w R. Wydział V Gospodarczy - Sekcja ds. restrukturyzacyjnych i upadłościowych, postanowił zmienić postanowienie wyżej wskazane w pkt I i III w ten sposób, że: ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku Upadłego: A. Sp. J. w B. (pkt 1) oraz w miejsce Nadzorcy Sądowego powołał Syndyka Masy Upadłości w osobie S. M. Z kolei postanowieniem z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w R., Wydział V Gospodarczy Sekcja ds. Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych, na podstawie art. 368 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego, stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku A. Sp. j. w B. W dniu 17 lutego 2022 r. do Urzędu Skarbowego została złożona, przez A. Sp. jawna w upadłości likwidacyjnej, deklaracja dla podatku od towarów i usług VAT-7 za styczeń 2022 r. zaś, w dniu 22 lutego 2022 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo S. M., w którym zaznaczając, że działa jako "Syndyk Masy Upadłości A. Sp. Jawna w upadłości likwidacyjnej w B.", wskazał rachunek bankowy do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wykazany w poz. 54 deklaracji VAT-7 za styczeń 2022 r. w kwocie 11 588 zł. W dniu 6 września 2022 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło kolejne pismo S. M., dotyczące przekazania kwoty 11 588,00 zł, "wynikającej z nadpłaty podatku VAT, wykazanej w deklaracji VAT-7 (22) za m-c 01/2022 na rachunek bankowy wskazany w piśmie z dnia 22 lutego 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 14 września 2022 r., znak: [...], odmówił wszczęcia postępowania na wniosek S. M. z 6 września 2022 r., dotyczący przekazania kwoty zwrotu różnicy podatku od towarów i usług wykazanej w deklaracji VAT-7 za styczeń 2022 r., złożonej przez A. Sp. jawna z siedzibą w B., na wskazany rachunek bankowy. W jego uzasadnieniu organ I instancji zaznaczył, że postanowienie Sądu Rejonowego w R., dotyczące zakończenia ww. postępowania uprawomocniło się 28 stycznia 2022 r., w związku z czym od tego dnia S. M. utracił prawo do występowania w imieniu tej Spółki, a stroną uprawnioną do składania wniosku w zakresie dotyczącym zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2022 r. jest tylko i wyłącznie A. Sp. jawna. Nadto w treści ww. postanowienia stwierdzono, że podatnik do dnia dzisiejszego nie został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego, jest więc nadal podmiotem, który może występować w obrocie prawnym, w tym w postępowaniu podatkowym. Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie. DIAS zaskarżonym postanowienie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z dnia 6 września 2022 r. W uzasadnieniu stwierdził, że badając kwestię prawidłowości zaskarżonego postanowienia uznał, że stan faktyczny analizowanej sprawy wypełniał dyspozycje art. 165a § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanką odmowy wszczęcia postępowania z wniosku S. M. - byłego syndyka A. Spółka jawna z/s w B. z 6 września 2022 r. był fakt, że wniosek ten został złożony przez osobę nie będącą stroną tego postępowania. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia z 2 grudnia 2021 r. o zakończeniu postępowania upadłościowego na miejsce Syndyka weszła Spółka i od tego momentu tylko ona lub wyznaczony przez nią pełnomocnik mogli skutecznie podejmować czynności procesowe. S. M. nie posiadał legitymacji procesowej i nie był uprawniony do złożenia przedmiotowego wniosku. Czynności tej dokonał wszak 6 września 2022 r., po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego, gdy skutecznie wniosek ten mogła wnieść wyłącznie Spółka lub wyznaczony przez nią pełnomocnik. Z tego powodu wniosek ten nie mógł skutecznie zainicjować postępowania w sprawie przekazania zwrotu podatku od towarów i usług, wynikającego z deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za styczeń 2022 r. W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego z prawem, zarzucając: 1) naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z art. 368 ust. 3 Prawa upadłościowego poprzez niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie art. 165a § 1 O.p. poprzez błędne przyjęcie, że na skutek uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt [...] z dniem 28 stycznia 2022 r. S. M. przestał pełnić funkcję Syndyka Masy Upadłości A. Spółka Jawna i nie mógł działać w imieniu powyższej spółki. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymując dotychczasowe argumenty, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby jego wyeliminowania z obrotu prawnego. W ocenie Sądu prawidłowy i logiczny był wniosek DIAS zawarty w zaskarżonym postanowieniu, że nie sposób dopatrzyć się legitymacji skarżącego do występowania w imieniu upadłego z chwilą ukończenia postępowania upadłościowego. Syndyk Masy Upadłości stracił prawo do występowania w imieniu upadłego w oparciu o postanowienie z dnia 2 grudnia 2021 r. wydane przez Sąd Rejonowy w R., Wydział V Gospodarczy Sekcja ds. Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych, którym stwierdzono zakończenie postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku A. Sp. j. w B. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 28 stycznia 2022 r. To właśnie fakt prawomocnego ukończenia postępowania upadłościowego spowodował zmianę pozycji skarżącego, bowiem w postępowaniu upadłościowym zarówno pozycja skarżącego jak i zasady zaspakajania wierzytelności są inne od tych funkcjonujących po prawomocnym ukończeniu postępowania upadłościowego. Z chwilą ogłoszenia upadłości upadły z mocy prawa traci zarząd i możliwość rozporządzania i dysponowania majątkiem stanowiącym masę upadłości, tj. nie tylko rzeczy materialne lecz również i wierzytelności oraz inne prawa majątkowe. Masa ta aż do jej likwidacji stanowi własność upadłego a ogłoszenie upadłości nie pozbawia go tego prawa. Syndyk w procesie upadłości w sprawach dotyczących tej masy zastępuje upadłego, tj. działa jako zastępca pośredni. Dokonuje czynności na rachunek upadłego lecz we własnym imieniu. Konsekwencją tych działań jest również i to, że Syndyk nie odpowiada za zobowiązanie zaciągnięte w sprawach dotyczących masy upadłości, za które to zawsze odpowiada upadły. Rolą Syndyka jako zastępcy pośredniego jest ochrona interesów wszystkich osób mających interes w postępowaniu upadłościowym, a więc nie tylko wierzycieli ale i samego upadłego, któremu odjęto zarząd i prawo dysponowania majątkiem. Syndyk działa na rachunek upadłego, jednakże w zakresie prawno - podatkowym działania te należy traktować jako działania przez pełnomocnika z wszelkimi prawnymi tego stanu rzeczy konsekwencjami. Zmiana tej pozycji Syndyka następuje z chwilą prawomocnego ukończenia postępowania upadłościowego. Z tym bowiem momentem upadły uzyskuje prawo zarządzania swoim majątkiem w szerokim tego słowa znaczeniu i rozporządzania jego składnikami. Upadły wchodzi w miejsce Syndyka i może dokonywać czynności, do których prawa wcześniej tylko dlatego został pozbawiony, że doszło do ogłoszenia upadłości. Upadły wraca więc do uprzedniego stanu prawnego, tj. sprzed ogłoszenia upadłości. Zauważyć trzeba, że Syndyk po prawomocnym zakończeniu postępowania upadłościowego nie posiada już kompetencji reprezentowania upadłego. Upadły odzyskuje prawo do swobodnego rozporządzania swym majątkiem. Ze względu na powyższe, w ocenie Sądu DIAS w zaskarżonym postanowieniu słusznie zauważył, że odmowa wszczęcia postępowania wynika z przyczyn o charakterze przedmiotowym. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 kwietnia 2021 r., III FSK 3183/21, w sytuacji stwierdzenia przez organ podatkowy, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, nie może on przystąpić do merytorycznego badania wniosku, a wręcz przeciwnie, obowiązany jest on zaniechać dalszych czynności i odmówić wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 165a § 1 O.p. Użyte w tym przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny. Resumując z wyżej wskazanych przyczyn postępowanie wywołane przedmiotowym wnioskiem skarżącego nie mogło być wszczęte i słusznie organ I instancji na podstawie art. 165a § 1 O.p. odmówił wszczęcia postępowania na skutek tego wniosku. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji prawidłowo zastosował przepis art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. Organy obu instancji zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy, działając zgodnie z dyspozycją art. 187 § 1 O.p., a także prawidłowo dokonały swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 191 O.p. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym skargą postanowieniu zostało właściwie uzasadnione, stosownie do dyspozycji przepisów art. 217 § 2 oraz art. 210 § 4 w związku z art. 219 O.p Niezasadny jest również podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 368 ust. 3 Prawa upadłościowego. Przepis art. 368 Prawa upadłościowego określa, kiedy należy zakończyć postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku upadłego oraz jakie są skutki takiego zakończenia. Do skutków zakończenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego art. 368 ust. 3 u.p.u.n. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów art. 362-367. Stosownie do art. 364 ust. 1 u.p.u.n. z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego upadły odzyskuje prawo zarządzania swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami. Z przepisów tych w żadnej mierze nie można wyciągnąć wniosek o uprawnieniu skarżącego do wniesienia przedmiotowego wniosku. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadniać uchylenie zaskarżonego postanowienia (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.