I SA/Wa 734/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi Z. A., M. S., J. S., M. M., W. C., A. C., K. M., Z. G., L. B., J. L., A. J., K. R., J. M., K. R., R. R., A. G., M. B., A. Z., P. T., M. Z., J. M., K. Z., A. P., G. Z. i B. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z. A., M. S., J. S., M. M., W. C., A. C., K. M., Z. G., L. B., J. L., A. J., K. R., J. M., K. R., R. R., A. G., M. B., A. Z., P. T., M. Z., J. M., K. Z., A. P., G. Z. i B. M. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") postanowieniem z 1 lutego 2023 r. nr KOC/520/GO/23 sprostowało własną decyzję z 5 października 2022 r. nr KOC/63/Go/22 o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z 20 grudnia 1996 r. nr KOC/243/Go/96 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 31 stycznia 1996 r. nr 25/96. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Przedmiotowa nieruchomość oznaczona nr hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie z 19 października 1948 r. nr [...] tytuł własności nieruchomości uregulowany był [...]. W dniu 19 czerwca 1948 r. wpłynął wniosek o przepisanie tytułu własności na [...] z mocy aktu nabycia z 12 czerwca 1948 r. [...] w dniu 11 listopada 1948 r. wystąpili z wnioskiem o przyznanie im prawa własności czasowej do ww. nieruchomości wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Prezydent decyzją z 31 stycznia 1996 r. nr 25/96, po rozpoznaniu ww. wniosku, odmówił ustanowienia na rzecz następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych prawa użytkowania wieczystego do gruntu ww. nieruchomości, z jednoczesnym przejęciem na własność Gminy Warszawa-[...] budynku mieszkalnego znajdującego się na gruncie z wyłączeniem dziesięciu sprzedanych lokali mieszkalnych o nr: [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z 20 grudnia 1996 r. nr KOC/243/Go/96. Następcy prawni byłych właścicieli gruntu w dniu 31 stycznia 2000 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r. Kolegium decyzją z 14 lutego 2001 r. nr KOC/194/Go/00, po rozpoznaniu ww. wniosku, stwierdziło nieważność decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r. Kolegium decyzją z 28 listopada 2001 r. nr KOC/2338/Go/01 stwierdziło nieważność własnej decyzji z 14 lutego 2001 r., zaś decyzją z 25 lutego 2002 r. nr KOC/2921/Go/01 utrzymało tę decyzję w mocy. Następnie Kolegium decyzją z 28 lutego 2002 r. KOC/2781/Go/01 odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 31 stycznia 2003 r. nr KOC/813/Go/02. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 marca 2004 r. sygn. akt I SA 795/02 uchylił decyzje Kolegium z 25 lutego 2002 r. i 28 listopada 2001 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 14 lutego 2001 r. z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - nie ustalono wszystkich stron będących właścicielami lokali mieszkalnych w budynku znajdującym się na nieruchomości, którym to przysługuje prawo do gruntu. Z kolei wyrokiem z 27 października 2004 r. sygn. akt I SA 666/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Kolegium z 31 stycznia 2003 r. i 28 lutego 2002 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r., również z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (nie ustalono wszystkich jego stron). Kolegium decyzją z 27 kwietnia 2012 r. nr KOC/1238/Go/08, utrzymaną w mocy decyzją z 15 lutego 2019 r. nr KOC/6807/Go/17, stwierdziło nieważność własnej decyzji z 14 lutego 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 805/19 oddalił skargę od ww. decyzji, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2766/20 oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku. Kolegium decyzją z 5 października 2022 r. nr KOC/63/Go/22, po ponownym rozpoznaniu wniosku następców prawnych byłych właścicieli gruntu z 31 stycznia 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r. odmawiającej ustanowienia na rzecz następców prawnych byłych właścicieli prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu z jednoczesnym przejęciem na własność Gminy Warszawa-[...] budynku mieszkalnego znajdującego się na tym gruncie z wyłączeniem dziesięciu sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności tych decyzji. Następnie postanowieniem z 1 lutego 2023 r. nr KOC/520/Go/23 Kolegium, działając na podstawie art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", sprostowało własną decyzję z 5 października 2022 r. w ten sposób, że w rozstrzygnięciu tej decyzji dodało do wyliczenia sprzedanych lokali lokalu nr 15 oraz nadało temu wyliczeniu brzmienia: "z wyłączeniem dziesięciu sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...]". Jak wyjaśniło, Prezydent w decyzji z 31 stycznia 1996 r. orzekł "odmówić ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu (...) z jednoczesnym przejęciem na własność budynku mieszkalnego stojącego na przedmiotowym gruncie na rzecz Gminy Warszawa-[...] z wyłączeniem 10 (dziesięciu) sprzedanych lokali mieszkalnych nr [...]". Z kolei Kolegium w decyzji z 5 października 2022 r. w sposób oczywisty nie zawarło pełnego opisu tego rozstrzygnięcia, pomijając lokal nr [...]. Kolegium decyzją z 2 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję z 5 października 2022 r. sprostowaną w dniu 1 lutego 2023 r. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na postanowienie z 1 lutego 2023 r. następcy prawni byłych właścicieli gruntu - [...] (dalej jako "skarżący") wnieśli o jego uchylenie, zarzucając organowi pominięcie w decyzji organu pierwszej instancji lokalu nr [...], które nie jest omyłką pisarką, ale pominięciem jednego lokalu, a próbę sprostowania tej decyzji cztery miesiące po jej wydaniu przez inny organ niż ten, który pominięcia dokonał, jest sprzeczne art.113 § 1 K.p.a. Skarżący zwrócili też uwagę na skierowanie wydanych w sprawie rozstrzygnięć do osób zmarłych, tj. [...] zmarłej w dniu 20 kwietnia 2019 r. oraz do [...] zmarłej w dniu 30 listopada 2022 r. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono m.in., że zgodnie z art. 113 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Dla organu, który wydał postanowienie z 1 lutego 2023 r., pojęcie błąd pisarski, czy inna oczywista omyłka wydaje się być tożsame. Tymczasem omyłka nie jest synonimem błędu. Zdaniem ponadto skarżących, pominięcie w rozstrzygnięciu lokalu nr [...], jest pominięciem istotnego elementu decyzji - zatem ani to omyłka ani błąd. Dla skarżących jest zaś istotne, czy skarżą decyzję z 5 października 2022 r. bez lokalu nr [...], czy też jej wersję poprawioną z 1 lutego 2023 r., z tym lokalem. W dodatku sprostowania dokonał organ drugiej instancji, w innym składzie osobowym niż organ pierwszoinstancyjny, zaś tylko ten był władny stwierdzić, czy się pomylił - art. 113 § 1 K.p.a. wymaga, by sprostowania dokonywał ten organ, który wydał wadliwą decyzję, nie zaś jakikolwiek podobny organ. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Prawomocnym postanowieniem z 11 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 734/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że postanowienie Kolegium z 1 lutego 2023 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd ustalił bowiem, że postanowienie to skierowane zostało do dwóch osób, które w dniu jego wydania nie żyły. Z nadesłanych do Sądu odpisów skróconych aktu zgonu wynika bowiem, że jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszej instancji (która to sprostowana została zaskarżonym postanowieniem) zmarła jedna z wnioskodawczyń niniejszego postępowania nadzorczego (zainicjowanego wnioskiem z 31 stycznia 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r.) – [...] (zmarła w dniu 20 kwietnia 2019 r.), zaś już po wydaniu decyzji pierwszej instancji, ale przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zmarła kolejna wnioskodawczyni tego postępowania, tj. [...] (zmarła w dniu 30 listopada 2022 r.). Przy tym następcy prawni tych osób ani nie brali udziału osobiście w obecnie kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, ani też nie udzielili pełnomocnictwa do ich reprezentowania żadnej innej stronie postępowania, czy też profesjonalnemu pełnomocnikowi. W tym miejscu wskazać należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 31 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 K.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy, w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Jak wskazuje się w doktrynie, brak zdolności prawnej wyklucza kształtowanie jakichkolwiek materialnoprawnych uprawnień lub obowiązków podmiotu. Tak więc prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie wobec podmiotu, który nie ma zdolności prawnej i wydanie w stosunku do takiej osoby decyzji (orzeczenia) odnoszącego się do jej praw lub obowiązków stanowi rażące naruszenie prawa (vide: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz. Warszawa 1996 r., s. 183; B. Adamiak; "Brak zdolności prawnej jednostki jako przesłanka nieważności decyzji administracyjnej. Glosa do wyroku NSA z dnia 24 lutego 2021 r., I OSK 3028/18", OSP 2021/12/105). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych aktualny pozostaje pogląd, że charakter strony postępowania administracyjnego przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Prowadzi to do konkluzji, że w stosunku do osoby, która nie żyje nie można wszcząć i prowadzić postępowania, a w konsekwencji wydać decyzji administracyjnej. Naruszenie prawa w powyższym zakresie, prowadzące do rozstrzygnięcie decyzją administracyjną o prawach lub obowiązkach osoby zmarłej, odpowiada przesłance nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. rażącemu naruszeniu prawa. Skierowanie bowiem decyzji (postanowienia) do zmarłej strony, a więc osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji (postanowienia), która nie podlega konwalidacji. Decyzja taka (postanowienie) jest obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Skutek w postaci ukształtowania sytuacji prawnej osoby, która nie tylko nie miała już przymiotu strony ale w ogóle nie mogła być podmiotem praw i obowiązków, stanowi działanie nieakceptowalne z punktu widzenia praworządności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX nr 10693, wraz z glosą M. Stahl, OSPiKA 1984/5/108; z 18 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1821/99 (niepubl.); z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33; z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06; z 24 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 908/09; z 23 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1324/09; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK140/11; z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12; z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 3554/18; z 15 października 2021 r. sygn. akt I OSK 1525/20 i z 6 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 621/20; https://cbois.nsa.gov.pl). Powyższe oznacza, że [...] (zmarła w dniu 20 kwietnia 2019 r.) oraz [...] (zmarła w dniu 30 listopada 2022 r.) nie mogły być stroną niniejszego postępowania nadzorczego, ani też adresatami zaskarżonego postanowienia z 1 lutego 2023 r. sprostowującego decyzję z 5 października 2022 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Z akt nie wynika natomiast, jak już zauważono powyżej, by postępowaniu administracyjnym brali udziału spadkobiercy zmarłych, zaś pełnomocnictwa do działania w ich imieniu pełnomocnikowi pozostałych wnioskodawców (obecnych skarżących), udzielili oni dopiero do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Skoro zatem w sprawie doszło do wydania zaskarżonego postanowienia w stosunku do osób zmarłych (które zainicjowały w 2000 r. przedmiotowe postępowanie nadzorcze dotyczące decyzji z 1996 r.), to należy uznać, że rozstrzygnięcie to obarczone jest od dnia wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. - co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, czy prowadząc niniejsze postępowanie organ miał wiedzę na temat zgonu stron, czy też nie. Organ powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu - art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z art.10 § 1 K.p.a. Niemniej jednak, jak wynika z akt sprawy Kolegium, choć o śmierci [...] dowiedziało się dopiero ze skargi obecnie rozpoznawanej przez Sąd, to już wiedzę o śmierci [...] oraz danych jej spadkobiercy posiadało dużo wcześniej, bowiem uprzednio prowadzone postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 805/19 było z tej przyczyny zawieszone, a następnie podjęte już z udziałem następcy prawnego zmarłej, zaś wydane w tej sprawie orzeczenia doręczano również Kolegium. Co więcej, Sądowi z urzędu wiadome jest, że wyrokiem z 4 września 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 733/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność również decyzji z 5 października 2022 r. nr KOC/63/Go/22, która to sprostowana została zaskarżonym postanowieniem, a zatem także i z tej przyczyny postanowienie z 1 lutego 2023 r. winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Nie istnieje bowiem już decyzja, która sprostowana została w dniu 1 lutego 2023 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali prawidłowo aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić w nim udział i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.