II GZ 46/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1571/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem lub zniszczeniem pojazdu postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1571/21, odrzucił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] października 2021 r. w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem lub zniszczeniem pojazdu. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Skarżący pismem z dnia 8 listopada 2021 r. wniósł skargę na wskazaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] października 2021 r. W piśmie tym wniósł także o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt III SPP/Kr 189/21 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 5 maja 2022 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, pismem z dnia 25 maja 2022 r. Sąd I instancji wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W dniu 6 czerwca 2022 r. (data nadaniu w pisma) skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w przedmiocie wpisu sądowego. Zażalenie zawierało braki, których skarżący, pomimo prawidłowego wezwania, nie uzupełnił. WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2022 r. odrzucił zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GZ 83/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie WSA z dnia 25 sierpnia 2022 r. Postanowieniem z dnia 12 października 2022 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowił natomiast adwokata z urzędu. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 2 listopada 2022 r. W wykonaniu zarządzenia z dnia 10 sierpnia 2023 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 5 maja 2022 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 sierpnia 2023 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 25 sierpnia 2023 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek zarejestrowano pod sygn. akt III SPP/Kr 203/23. Skarżący nie uiścił żądanego wpisu sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę. WSA wskazał, że niniejszej sprawie skarżący skorzystał z prawa do złożenia wniosku o przyznanie prawo pomocy już dwukrotnie, tj. w dniu 8 listopada 2021 r. (sygn. akt III SPP/Kr 189/21) oraz w dniu 6 czerwca 2022 r. (sygn. akt III SPP/Kr 177/22). O ile złożenie wniosku w dniu 6 czerwca 2022 r., czyli w terminie do uiszczenia wpisu (2 czerwca 2022 r. doręczono zarządzanie o wezwaniu do uiszczenia wpisu), przerwało bieg tego terminu, o tyle odmowa prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie tut. Sądu z dnia 2 listopada 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 października 2022 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanoweniu adwokata) rodziła obowiązek wykonania wcześniejszego wezwania. Złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 25 sierpnia 2023 r., tj. w terminie wyznaczonym do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi nie przerywa biegu tego terminu. Prawomocna odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powinna prowadzić do podjęcia czynności wpływających na przebieg postępowania, przesunąć jego tok na kolejny etap. Strona nie może na określonym etapie wielokrotnie ponawiać wnioski o przyznanie prawa pomocy, dopuszczenie takiej praktyki prowadziłoby do blokowania toku postępowania. W związku z powyższym, w związku z nieuiszczeniem wpisu do skargi WSA orzekł o jej odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a). Skarżący, za pośrednictwem adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy, złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Skarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a., wskazując, że w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak regulacji, która wskazywałaby na niedopuszczalność złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku tego samego postępowania więcej niż jeden raz. Powołując się na literaturę wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie podlega ograniczeniom ilościowym, a jego ponowne wniesienie może być uzasadnione zmianą sytuacji majątkowej czy finansowej strony albo zmianą etapu postępowania. W ocenie skarżącego nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy doprowadził do przerwania biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu. Przeprowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjna kontrola prawidłowości zaskarżonego postanowienia nie wykazała istnienia wad w zakresie wykładni lub zastosowania przepisów prawa procesowego, co stanowi podstawę do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego. Odnosząc się do zarzutów zażalenia, trzeba kategorycznie stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie pogląd, że każdy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy po prawomocnym rozstrzygnięciu poprzedniego wniosku przerywa bieg terminu do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Niewątpliwie skierowane do strony skarżącej wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia opłaty (wpisu sądowego) w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi (art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a.), po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie może być ubezskuteczniane przez składanie nowych wniosków, nawet jeśli zostaną podniesione nowe okoliczności lub zmiany poprzednio wskazanych okoliczności, albowiem strona skarżąca nie może czynić przedmiotem odniesienia – dla wskazywanego stanu faktycznego w zakresie jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowego – sytuacji procesowej, która już zaistniała i została prawomocnie rozstrzygnięta, a skierowane do niej nowe wezwanie ma jedynie charakter kontynuacyjny względem pierwotnego zarządzenia wzywającego w przeszłości do uiszczenia kosztów sądowych oraz wykonawczy względem prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Takie podejście procesowe nie zamyka stronie możliwości złożenia nowego wniosku w odniesieniu do nowych obowiązków procesowo-fiskalnych (np. nowych opłat lub zaliczek), jakie pojawią się na danym etapie postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zatem bezpośrednio związany z zasadą etapowości (fazowości) postępowania sądowego, co oznacza, że prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie tego rodzaju wniosku na danym etapie postępowania i w związku z obowiązkiem uiszczenia powiązanych z tym etapem kosztów sądowych stanowi przeszkodę do jego ponawiania na tożsamym lub dalszym etapie postępowania, o ile dotyczy on tożsamych kosztów, co do których dokonano już prawomocnej oceny prawnej. Nie mają w tym zakresie znaczenia ewentualne, późniejsze zmiany w sytuacji majątkowej lub finansowej strony. Prawidłowe jest zatem wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, które akcentuje, że prawomocne rozstrzygnięcie o braku podstaw do przyznania prawa pomocy odnosi skutek względem określonego stanu faktycznego, związanego zarówno z sytuacją majątkową strony, jak i zakresem koniecznych do poniesienia kosztów, związanych z określonym etapem postępowania. Ocena możliwości ponoszenia przez stronę kosztów postępowania jest bowiem odnoszona do kosztów, jakie dany etap sprawy generuje, a kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może dotyczyć etapu, w stosunku do którego prawomocnie orzeczono o braku podstaw do przyznania takiej pomocy i wywoływać skutków z mocą wsteczną (zob. np. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2017 r., I OZ 634/17; postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., I OZ 1244/19; postanowienie NSA z dnia 30 września 2021 r., III OZ 646/21). W tym stanie rzeczy należało uznać, że kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, złożony w reakcji na zarządzenie z dnia 10 sierpnia 2023 r. wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 5 maja 2022 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, po prawomocnym oddaleniu postanowieniem z dnia 2 listopada 2022 r. poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi, nie przerwał bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi (art. 220 § 1 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a.), a – wobec jego bezskutecznego upływu – obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. o oddaleniu zażalenia.