II OSK 2745/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 796/25 w sprawie ze skargi B.R. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 17 stycznia 2025 r. nr RdU-374-1/S/24 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 czerwca 2025 r., IV SA/Wa 796/25 oddalił skargę B. R. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 17 stycznia 2025 r., nr RdU-374-1/S/24, utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 13 czerwca 2024 r., nr DPU.420.5778.2023, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 47 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1504), dalej: u.u.c.o., odmówił nadania ww. cudzoziemcowi, obywatelowi Indii, statusu uchodźcy oraz odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej. Skarżący złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom w sytuacji, gdy organ dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny oraz nie podjął wszelkich działań umożliwiających prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co polegało na nieuzasadnionym i arbitralnym przyjęciu, że zeznania skarżącego nie dają podstaw do stwierdzenia, iż był on prześladowany w kraju pochodzenia w sytuacji, gdy cudzoziemiec w swoich zeznaniach wskazał na takie okoliczności, które uzasadniają przyjęcie, że jest on zagrożony prześladowaniem, jego zeznania są spójne, a rozbieżności co do pewnych faktów mogą wynikać z niedokładności tłumaczenia oraz warunków, w których były składane poszczególne zeznania, co skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i w konsekwencji oddaleniem skargi; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 42 u.u.c.o. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie organ nie rozważył i nie zastosował przepisów art. 42 u.u.c.o., jakkolwiek zachodziły przesłanki, o których mowa w ww. przepisach prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi; 3) art. 19 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 u.u.c.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do nadania skarżącemu statusu uchodźcy, pomimo zaistnienia do tego przesłanek z uwagi na brak możliwości korzystania z ochrony w kraju pochodzenia na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu przekonań politycznych; 4) art. 20 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 15 u.u.c.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do udzielenie skarżącemu ochrony uzupełniającej, pomimo zaistnienia przesłanek do udzielenia takiej ochrony z uwagi na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy w kraju pochodzenia ze strony przeciwników politycznych skarżącego. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego na usprawiedliwionych podstawach. Sąd I instancji nie uchybił art. 19 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13, a także art. 20 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 15 u.u.c.o., ponieważ prawidłowo stwierdził, że nie zostały spełnione w kontrolowanej sprawie przesłanki nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. Przesłanką warunkującą uzyskanie statusu uchodźcy jest stwierdzenie, że cudzoziemiec na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Do uznania istnienia groźby takiego prześladowania nie jest wystarczające zadeklarowanie przez wnioskującego o udzielenie ochrony międzynarodowej przekonania o istnieniu zagrożenia, musi być ono bowiem uzasadnione sytuacją obiektywną, która została w toku postępowania odpowiednio potwierdzona. Jeżeli tego rodzaju obawa nie istnieje, wniosek cudzoziemca o nadanie mu statusu uchodźcy musi zostać rozpatrzony odmownie (art. 19 ust. 1 pkt 1 u.u.c.o.). Warunkiem udzielenia ochrony uzupełniającej, stosownie do art. 15 pkt 1-3 u.u.c.o., jest z kolei stwierdzenie, że powrót do kraju pochodzenia może narazić cudzoziemca na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego - i ze względu na to ryzyko nie może on lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia. Żadna z wymienionych sytuacji nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, który - wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego przedstawionym w skardze kasacyjnej - został poddany ocenie odpowiadającej treści art. 7 w zw. z art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie narusza ona również art. 42 u.u.c.o. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd I instancji zasadnie zwrócił uwagę na treść ww. przepisu u.u.c.o., albowiem kierowanie się zamieszczonymi w nim przesłankami jest obowiązkiem organu w sytuacji, gdy istotne aspekty oświadczeń osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową nie zostały poparte dokumentacją lub innym materiałem dowodowym. Taki przypadek niewątpliwie należało odnosić bezpośrednio do sytuacji skarżącego, który, powołując się na działalność w partii [...] i zaangażowanie w jej wspieranie obejmujące udział w demonstracjach, twierdził, że był z tego powodu prześladowany, nie przedstawiając jednak dowodów na potwierdzenie tych twierdzeń. Na gruncie art. 4 dyrektywy 2011/95 z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (wersja przekształcona) (Dz.U. UE.L. z 2011 r. nr 337, str. 9) w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości nie budzi wątpliwości pogląd, zgodnie z którym właściwa ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, gdy niektóre treści oświadczeń wnioskodawcy nie są poparte dokumentami ani innymi dowodami, powinna mieć na uwadze konieczność ustalenia, czy możliwe jest uznanie oświadczeń wnioskodawcy za spójne i wiarygodne oraz za niesprzeczne z dostępnymi szczegółowymi i ogólnymi informacjami mającymi znaczenie dla jego wniosku, przy stwierdzeniu ogólnej wiarygodności cudzoziemca (por. wyrok TSUE z 4 października 2018 r., C-56/17, Fathi, EU:C:2018:803, pkt 86-87; wyrok TSUE z 25 stycznia 2018 r., C-473/16, F, EU:C:2018:36, pkt 33 i 41). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej sprawie został prawidłowo oceniony przez RdSU jako nieuprawdopodobniający zagrożenia skarżącego prześladowaniem, jak też niepotwierdzający ryzyka doznania przez niego poważnej krzywdy w razie powrotu do kraju pochodzenia. Twierdzenie, że w kontrolowanej sprawie deklarowane przez skarżącego obawy nie znalazły potwierdzenia w obiektywnej ocenie jego sytuacji, także w kontekście aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia, zostało zatem trafnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Obawa prześladowania, musi być motywowana powodami odnoszącymi się do rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej, a ponadto ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka. Tymczasem podstaw istnienia takiej obawy nie można było stwierdzić w sprawie zakończonej decyzją RdSU, ponieważ w całości za niewiarygodne uznać należało deklarowane przez cudzoziemca zaangażowanie w działalność polityczną, które miałoby czynić skarżącego ofiarą aktów przemocy. Jak wynika z przyjętych ustaleń, do partii [...] skarżący należał przez [...], nie zajmował w niej znaczących funkcji, uczestnicząc jedynie kilkukrotnie w publicznych protestach. W realiach niniejszej sprawy RdSU w sposób przekonujący wykazała, że oświadczenia skarżącego były obarczone oczywistymi brakami, jak również wewnętrznymi sprzecznościami, których skarżący na żadnym etapie postępowania nie wyjaśnił w sposób rzeczowy i logiczny, co nakazywało uznać, iż faktycznym powodem opuszczenia Indii, jak przyznał skarżący w toku czynności związanych z zatrzymaniem po próbie nielegalnego przekroczenia granicy polsko-niemieckiej, były szeroko rozumiane problemy rodzinne, mające wpływ na zamiar osiedlenia się na terytorium [...], gdzie cudzoziemiec chciał się przedostać, a nie działalność polityczna w partii [...], na którą cudzoziemiec wskazał dopiero w toku postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. Zauważenia dodatkowo wymaga, że nawet, gdyby założyć, że zdarzenia opisane w zeznaniach skarżącego odpowiadają rzeczywistości i był on jako działacz [...] partii [...] ofiarą aktów przemocy w kraju pochodzenia, to fakt ten nie może być postrzegany jako zobowiązujący organ, do którego wystąpił cudzoziemiec o udzielenie ochrony międzynarodowej, do udzielenia mu ochrony międzynarodowej. W przypadku, gdy akty prześladowania dokonywane są przez "podmioty niepubliczne" w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 3 u.u.c.o., a tak właśnie należałoby kwalifikować ataki na skarżącego i zagrożenie mające mu grozić ze strony członków związanych z [...] (państwem [...]), a więc radykalnego [...] ruchu [...], którego celem jest oderwanie części terytorium Indii i utworzenie tam niepodległego państwa, zdolność i wola organów władzy publicznej Indii, jako kraju pochodzenia skarżącego, do zapewnienia mu ochrony przed takim prześladowaniem lub poważną krzywdą, na które miałby być on narażony, stanowią przeszkodę do objęcia go ochroną międzynarodową. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości jednolicie przyjmuje się, że (nie)zdolność państwa pochodzenia do zapewnienia ochrony przed aktami prześladowania stanowi kluczowy element oceny prowadzącej do nadania lub w danym przypadku, w sposób symetryczny, również utraty statusu uchodźcy (por. wyrok TSUE z 5 czerwca 2025 r., C-349/24, Nuratau, EU:C:2025:397, pkt 35; wyrok TSUE z 20 stycznia 2021 r., C-255/19, Secretary of State for the Home Department, EU:C:2021:36, pkt 36). Skuteczność takiej ochrony odnosić należy do podejmowania racjonalnych działań mających na celu zapobieżenie prześladowaniom lub wyrządzaniu poważnej krzywdy, w szczególności dysponowania skutecznym systemem sądowym, do którego osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową ma dostęp, pozwalającym na wykrywanie takich aktów prześladowania, ściganie ich i karanie za nie (por. wyrok TSUE z 16 stycznia 2024 r., C‑621/21, Intervyuirasht organ na DAB pri MS, EU:C:2024:47, pkt 65). Dostępne informacje odnośnie do kraju pochodzenia skarżącego (raporty Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców – Indie. Sytuacja bezpieczeństwa. Sytuacja bezpieczeństwa i zagrożenia dla ludności cywilnej, nr [...] z [...]; Mniejszości religijne. Sikhowie, nr [...] z [...]) w zaznaczonym powyżej kontekście pozwalają przyjąć, że jakkolwiek w Pendżabie dochodzi w ostatnim czasie do pewnej radykalizacji mniejszości sikhijskiej, to nie odnotowano znaczących działań zbrojnych organizacji separatystycznych promujących ideę niepodległości (autonomii) Khalistanu. Wszelkie zachowania separatystyczne spotykają się ze zdecydowanymi działaniami władz indyjskich. O ile na terytorium tego stanu zdarzają się często lokalne nieporozumienia Sikhów z innymi grupami etnicznymi, o tyle zdecydowanie mniejszy wymiar mają one w innych częściach kraju, w szczególności w stanie [...] (górzysty stan w [...] sąsiadujący z [...] na [...]), skąd pochodzi skarżący. Z akt sprawy wynika równocześnie, że wszelkie incydenty noszące znamiona działań inspirowanych politycznie lub religijnie z udziałem radykalnych kręgów sikhijskich spotykają się ze zdecydowanymi działaniami ze strony hinduskich sił bezpieczeństwa, zwłaszcza, gdy miałyby one mieć miejsce poza terytorium Pendżabu. W tych okolicznościach niczym niepotwierdzone twierdzenia cudzoziemca, że władze nie interesowały się zagrożeniem jego bezpieczeństwa, nie odpowiadają poddanym przez RdSU w toku postępowania szczegółowej analizie informacjom o kraju pochodzenia. Twierdzenie, że wysiłki działaczy mniejszości [...] miałyby polegać na tropieniu skarżącego na całym terytorium Indii, w tym w [...], zagrażając jego życiu - czemu skarżący zapobiegł, opuszczając kraj pochodzenia - uznać trzeba za pozbawione wszelkiej wiarygodności, jeżeli uwzględni się tak niedający się w żaden uchwytny sposób zidentyfikować cel ewentualnych gróźb czy represji kierowanych wobec skarżącego ze strony domniemanych przedstawicieli radykalnego odłamu partii [...], jak i wskazaną praktykę zachowania władz, w świetle której działania ekstremistów, takie jak czynne popieranie idei [...], grozi natychmiastowymi represjami (aresztowaniem). Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.