II SA/Gd 124/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor sądowy WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2026 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2026 r. nr 010070/680/1377104/2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2025 r. nr 010070/680/1377104/2025.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu 4 lutego 2025 r. M. C. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. m.in. na córkę P. C. Pismem z 7 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ pierwszej instancji") wezwał Stronę do uzupełnienia wniosku wskazując, że na podstawie rejestru Straży Granicznej ustalił, iż przyjazd dziecka do Polski w dniu 15 czerwca 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. ZUS poprosił Wnioskodawczynię o skontaktowanie się z komendantem przejścia granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną. Poinformowano, że wznowienie wypłaty świadczenia nastąpi po zaktualizowaniu danych zawartych w rejestrach Straży Granicznej. W odpowiedzi (pismo z 20 sierpnia 2025 r.) Wnioskodawczyni poinformowała ZUS, że jej córka nie miała statusu "UKR", ponieważ wyjechała na Ukrainę dłużej niż na trzy miesiące (na zabieg) i przez to utraciła ten status. Strona wyjaśniła, że nie starała się później o status "UKR", ponieważ od razu złożyła wniosek o kartę pobytu. Pismem z 27 października 2025 r. ZUS ponownie wezwał Stronę do uzupełnienia wniosku wskazując, że na podstawie rejestru Straży Granicznej ustalił, iż przyjazd dziecka do Polski w dniu 15 czerwca 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. ZUS poprosił Stronę o wyjaśnienie niezgodności w najbliższym urzędzie miejskim/urzędzie gminy w sprawie statusu "UKR". W odpowiedzi (pismo z 18 listopada 2025 r.) Wnioskodawczyni poinformowała ZUS, że w urzędzie gminy otrzymała zaświadczenie o PESEL potwierdzające, iż jej dziecko faktycznie nie ma statusu "UKR". Strona podała, że wysłała to zaświadczenie razem z wnioskiem o 800+, ponieważ w urzędzie gminy wyjaśniono jej, że przez przypadek przyznano jej status "UKR" w związku z początkiem wojny. Wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że wojna rozpoczęła się w lutym 2022 r., a PESEL wyrabiała w kwietniu 2022 r. i wtedy nie zauważono, że nie posiada statusu "UKR". Strona wyjaśniła, że jej mąż i starsze dzieci również nie mają statusu "UKR", a P. przypadkowo nadano taki status w PESEL, jednak wakacyjny wyjazd z dziećmi na Ukrainę trwający dłużej niż 30 dni spowodował utratę tego statusu. Wnioskodawczyni podała, że złożyła wniosek o kartę pobytu i czeka na jej wydanie, natomiast PESEL został zmieniony i przekazany organowi. Decyzją z 31 grudnia 2025 r. ZUS odmówił Wnioskodawczyni prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na córkę P. C. Organ pierwszej instancji podał, że nie może przyznać Stronie wnioskowanego świadczenia, ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu 13 sierpnia 2023 r. ZUS wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom, przebywającym w Polsce z dziećmi, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.) - dalej: "Ustawa". ZUS podał, że zgodnie z art. 11 Ustawy wyjazd obywatela Ukrainy albo jego małżonka z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy. Prawo do świadczenia wychowawczego w takiej sytuacji nie przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba wyjechała z Polski. Końcowo ZUS wskazał, że osobom, które utraciły status "UKR", w wyniku wyjazdu z Polski, status ten może zostać ponownie nadany po ponownym przybyciu do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, zaś w celu ponownego uzyskania statusu "UKR" należy zgłosić się do organu gminy. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy") decyzją z 5 stycznia 2026 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu Prezes ZUS podał, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi Ukrainy, jeżeli jego pobyt w Polsce został uznany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy. Za legalny, na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy, uznaje się zaś pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r., jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi, przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 11 ust. 2 Ustawy wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu na terytorium RP na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy. Natomiast z art. 26 ust. 1 pkt 2 Ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi Ukrainy, jeżeli zamieszkuje z dziećmi w RP. Prezes ZUS wyjaśnił, że obywatelowi Ukrainy na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL ze statusem "UKR". Nadanie numeru PESEL ze statusem "UKR" potwierdza, że obywatel Ukrainy przebywa w Polsce legalnie na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy. W przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej jednego miesiąca obywatel Ukrainy traci status "UKR". Organ odwoławczy podał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, iż ww. dziecko utraciło legalny pobyt na terytorium RP, w związku z wyjazdem z terytorium RP w dniu 13 sierpnia 2023 r., ponadto ponowny przyjazd ww. dziecka na terytorium RP nie został odnotowany przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi w tym kraju. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji zwracał się do Strony z prośbą o wyjaśnienie niezgodności z jednostką Straży Granicznej. Brak statusu "UKR" w myśl przepisów Ustawy oznacza, że ww. dziecko nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP, który stanowi przesłankę do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy podał, że osobom, które utraciły status "UKR", w związku z wyjazdem z terytorium RP, status ten może zostać nadany kolejny raz po ponownym przybyciu na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. W związku z tym, w celu ponownego uzyskania statusu "UKR", należy zgłosić się niezwłocznie od dnia wjazdu na terytorium RP do organu gminy w celu złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL i uzyskanie statusu "UKR". W przypadku ponownego przyjazdu na terytorium RP oraz uzyskania utraconego statusu "UKR", w celu uzyskania uprawnienia do przyznania świadczenia wychowawczego, należy złożyć nowy wniosek SW-U. Prezes ZUS poinformował, że w dniu wydania decyzji dokonał ponownego odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej; w rejestrze nadal widnieje zapis potwierdzający, że dane ww. dziecka dotyczące legalności pobytu na terytorium RP nie zostały zmodyfikowane. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 26 ust. 3i Ustawy ZUS oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i z rejestru PESEL. Podsumowując Prezes ZUS ocenił, że w sprawie nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 2 ust. 1 Ustawy, ponieważ dziecko, na które Wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie świadczenia nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP wg rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną, we wnioskowanym okresie świadczeniowym. Na decyzję Prezesa ZUS z 5 stycznia 2026 r. M. C. wniosła skargę zaskarżając ją w całości i zarzucając jej mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie następujących przepisów postępowania: 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) - dalej "k.p.a.", polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnieniu, dlaczego P. C. w ogóle miałaby legitymować się statusem "UKR", mimo że żadne z jej rodziców i rodzeństwa takiego nie posiada; 2. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w oczekiwaniu przez organ wystąpienia o nadanie statusu cudzoziemca nieodpowiadającego stanowi faktycznemu sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że: 1) brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS i przyznania Stronie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę P. na okres świadczeniowy 2025/2026, podczas gdy małoletnia jest osobą uprawnioną do świadczenia z programu 800+, albowiem spełnia wszystkie przewidziane w nim warunki, 2) pobyt małoletniej P. w Polsce nie ma charakteru legalnego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przeprowadzenie dowodu z: 1) zaświadczenia PESEL - dokumentu potwierdzającego datę przybycia do Polski matki dziecka, datę nadania PESEL, 2) umowy najmu mieszkania - na fakt, że rodzina mieszka w Polsce wcześniej niż wybuchł konflikt zbrojny na Ukrainie W uzasadnieniu Strona wyjaśniła, że wraz z mężem przyjechała do Polski i osiedliła się legalnie jeszcze przed wojną. Wskazano również, że P. jest najmłodszą z trójki dzieci Skarżącej, urodziła się 23 grudnia 2021 r. na Ukrainie, ale w czasie, gdy miejsce pobytu jej rodziny znajdowało się w Polsce, a wyjazd na samo rozwiązanie był wywołany komplikacjami okołoporodowymi, jakich spodziewała się Strona. Zdaniem Skarżącej potwierdzeniem tego jest choćby data nadania jej numeru PESEL (22 lipca 2020 r.), która przypada na okres poprzedzający narodziny dziecka o co najmniej półtora roku, oraz fakt, że w tym czasie ojciec dziecka pracował legalnie w Polsce, a starsze rodzeństwo pobierało edukację. Strona przyznała, że dziecko przekroczyło granicę 3 marca 2022 r., a więc po wybuchu wojny, ale przyjazd dziecka do Polski nie był związany z wybuchem konfliktu zbrojnego na Ukrainie, tylko powrotem do miejsca zamieszkania przez matkę dziecka. W tym okresie starsze rodzeństwo oraz ojciec dziecka cały czas przebywali w Polsce. Mając to na uwadze Skarżąca podniosła, że wpisanie w powiadomieniu o nadaniu numeru PESEL P. statusu cudzoziemca "UKR" było nieuprawnione i nie może wywierać negatywnych konsekwencji. W ocenie Strony fakt przekroczenia przez dziecko granicy po wybuchu wojny nie potwierdza automatycznie przyczyn, dla których znalazło się ono w Polsce i nie powinno eliminować go z grona osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, świadczenie to przysługuje bowiem nie tylko cudzoziemcom posiadającym status "UKR", ale także szeregu innym uprawnionych. Końcowo Skarżąca zarzuciła, że organy nie podjęły żadnych działań zmierzających do sprawdzenia, czy nie zostały spełnione kryteria, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 Ustawy. Wskazano, że ojciec dziecka ma legalna pracę i razem z matką dziecka czeka na przesłanie karty pobytu, starsze rodzeństwo otrzymało w ostatnim czasie rzeczone karty, zaś wniosek o jej wydanie dla P. jest procedowany. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że przy sporządzaniu niniejszego stanowiska w ramach nadzoru ustalono, iż w dacie wydawania decyzji z 5 stycznia 2026 r. dziecko posiadało legalny pobyt w Polsce od 7 sierpnia 2024 r., tj. z chwilą złożenia wniosku do Wojewody Pomorskiego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Zdaniem Prezesa ZUS Skarżąca była zobowiązana załączyć dokument potwierdzający legalność pobytu w Polsce oraz dostęp do rynku pracy, np. kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", decyzję o udzieleniu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt na terytorium RP (na podstawie której obywatel Ukrainy ma prawo do wykonywania pracy w Polsce, a jeżeli rodzaj udzielonego mu taką decyzją zezwolenia pobytowego nie uprawnia sam w sobie do wykonywania pracy w Polsce - wraz z dokumentem potwierdzającym możliwość świadczenia pracy w Polsce) lub inny dokument uprawniający cudzoziemca do pobytu na terytorium Polski, który uprawnia do wykonywania pracy, czyli dokumenty wymagane od cudzoziemców na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm.) - dalej: "u.p.p.w.d.". Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż Strona miała zezwolenie na pracę typu A w okresie od 7 stycznia 2021 r. do 18 grudnia 2023 r. W aktach sprawy brakuje jednak ważnego dokumentu potwierdzającego dostęp Skarżącej do rynku pracy w Polsce w okresie objętym wnioskiem, co uniemożliwia przyznanie świadczenia zgodnie z wnioskiem. Prezes ZUS podkreślił, że warunek legalności pobytu i dostępu do rynku pracy muszą być spełnione jednocześnie, zaś brak spełnienia jednego z tych warunków jest podstawą do odmowy przyznania prawa do ww. świadczenia. Organ odwoławczy wskazał , że obywatele Ukrainy, którzy mieszkali w Polsce przed 24 lutego 2022 r. i ubiegają się o świadczenie wychowawcze na dzieci, które przybyły do Polski z Ukrainy po 23 lutego 2022 r., muszą spełnić warunek legalnego pobytu w Polsce wraz z dostępem do rynku pracy zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 2 Ustawy. W odniesieniu do tych osób nie ma zastosowania art. 2 ust. 1 Ustawy, a zatem nie stosuje się do nich również art. 26 Ustawy. W konsekwencji nie dotyczy ich zwolnienie z warunku posiadania dokumentów potwierdzających ich legalność pobytu w Polsce wraz z dostępem do polskiego rynku pracy. Prezes ZUS przytoczył następnie treść przepisów art. 1 ust. 2 i 3 oraz art. 20 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. wskazując, że w przypadku wystąpienia zmian Skarżąca była zobowiązana załączyć dokument potwierdzający legalność pobytu w Polsce oraz dostęp do rynku pracy, czyli dokumenty wymagane od cudzoziemców na podstawie przepisów u.p.p.w.d. Podsumowując organ odwoławczy ocenił, że decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego została wydana prawidłowo, ponieważ z uwagi na nieprzedłożenie ważnego dokumentu potwierdzającego dostęp Strony do rynku pracy w Polsce świadczenie wychowawcze jej nie przysługuje w spornym okresie. Prezes ZUS przyznał, że wadliwe jest jedynie uzasadnienie decyzji, co nie uzasadnia zmiany decyzji skoro rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 stycznia 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 grudnia 2025 r. odmawiającą M. C. prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na córkę P. C. Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm.), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego przyznawania i wypłacania (art. 1 ust. 1). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1). Świadczenie to przysługuje zarówno obywatelom polskim, jak i cudzoziemcom - po spełnieniu określonych w tej ustawie warunków (art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2). Zgodnie z art. 28 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 1). W sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę przepisów art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2). Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza, że w sprawach o świadczenie wychowawcze organy administracji publicznej, jakimi niewątpliwie są Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, są zobligowane do przestrzegania m.in. zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona następuje zaś na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Konsekwencją obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym, obok innych wymogów decyzji, obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob.: A. Wróbel, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2022; C. Martysz, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el.). Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. w uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej powinien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Innymi słowy, nie chodzi o to by przytaczać treść czy konkluzje przedłożonych dowodów, ale żeby dokonać ich oceny. W judykaturze podkreśla się, że uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część tego aktu. Obowiązek jego sporządzenia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny one być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Zadaniem uzasadnienia faktycznego jest wskazanie faktów i dowodów, które legły u podstaw wydania decyzji. W rezultacie, powinno ono zawierać ustosunkowanie się do tych faktów i dowodów, które przemawiają za podjętym rozstrzygnięciem, lecz także do tej części faktów i dowodów, którym organ administracji nie przyznał mocy dowodowej przy podejmowaniu decyzji. Ograniczenie się w uzasadnieniu decyzji do stwierdzenia istotnych rozbieżności w materiale dowodowym, bez ich wyliczenia, a następnie próby wyjaśnienia, stanowi istotne naruszenie przepisów prawa (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 września 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 693/23, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwentnie też przyjmuje się, że zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy powinny być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (zob. wyrok WSA w Lublinie z 23 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 675/23). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że powyższym wymogom orzekające w sprawie organy nie sprostały, prowadząc postępowanie z naruszeniem wskazanych wyżej reguł procesowych. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że jako podstawę prawną decyzji z 31 grudnia 2025 r. ZUS wskazał u.p.p.w.d., natomiast w lakonicznym uzasadnieniu tej decyzji przytoczył treść art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.). Zgodnie z tą regulacją wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Artykuł 2 ust. 1 Ustawy stanowił natomiast, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Odmawiając Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, iż dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu 13 sierpnia 2023 r. ZUS pominął jednak całkowicie wskazywaną przez Stronę okoliczność, że do Polski przyjechała i osiedliła się tu legalnie jeszcze przed wybuchem wojny na Ukrainie, zaś przekroczenie granicy przez córkę P. w dniu 3 marca 2022 r. co prawda miało miejsce po wybuchu konfliktu zbrojnego na Ukrainie, lecz jej przyjazd do Polski nie był związany z wybuchem tego konfliktu, tylko z powrotem do miejsca zamieszkania przez Skarżącą. Powyższe okoliczności pozostały również poza zakresem zainteresowania organu odwoławczego, który w decyzji z 5 stycznia 2026 r. konsekwentnie argumentował, że obywatelowi Ukrainy na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL ze statusem "UKR". Prezes ZUS wskazał również, że nadanie numeru PESEL ze statusem "UKR" potwierdza, iż obywatel Ukrainy przebywa w Polsce legalnie na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy, a w przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej jednego miesiąca obywatel Ukrainy traci status "UKR". Natomiast w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że decyzja o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego została wydana prawidłowo, ponieważ z uwagi na nieprzedłożenie ważnego dokumentu potwierdzającego dostęp Strony do rynku pracy w Polsce świadczenie wychowawcze nie przysługuje jej w spornym okresie. Z powyższego wynika, że w odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wskazał na inną przyczynę, która - w ocenie tego organu - uzasadnia negatywne dla Skarżącej rozstrzygnięcie. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że odpowiedź na skargę nie może zastępować motywacji, która była podstawą dla wydania zaskarżonego aktu. Inaczej mówiąc: wad wydanego aktu nie może sanować późniejsza aktywność procesowa organu administracji dokonywana w formie odpowiedzi na skargę. W doktrynie wskazuje się, że próba uzasadnienia zaskarżonej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo procesowe nie może bowiem "uzupełniać" zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym tej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ nie może także dokonywać brakujących ustaleń faktycznych (tak: T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie VI, Warszawa 2016). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że argumentacja zaprezentowana w odpowiedzi na skargę nie może zastępować czy uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę jest wyłącznie pismem procesowym składanym w toku postępowania przed sądem administracyjnym. W odpowiedzi na skargę organ powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych (zob. wyrok NSA z 9 września 2021 r. sygn. akt II OSK 117/21, wyrok WSA w Olsztynie z 28 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 183/23, wyrok WSA w Łodzi z 29 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 28/23, wyrok WSA w Gdańsku z 19 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 836/21). Przedmiotem kontroli sądowej nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 20 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 15/24, wyrok WSA w Lublinie z 6 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 366/19, wyrok WSA w Gliwicach z 24 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 452/18). Z powyższych wypowiedzi doktryny i judykatury wynika w sposób jednoznaczny, że odpowiedź na skargę nie może zastępować uzasadnienia decyzji. Wskazanie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności, które powinny być zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji jest wadą postępowania administracyjnego pozbawiającą stronę możliwości ustosunkowania się do tych okoliczności w toku postępowania. Jak już wyżej wskazano - w rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wskazał na inną (aniżeli w zaskarżonej decyzji) przesłankę odmowy przyznania Stronie prawa do świadczenia wychowawczego, co jest niemożliwe do zaaprobowania w demokratycznym państwie prawnym. Całkowicie błędne jest tym samym stwierdzenie Prezesa ZUS zawarte w końcowej części odpowiedzi na skargę, że: "wadliwe jest jedynie uzasadnienie decyzji, co nie uzasadnia zmiany decyzji skoro rozstrzygnięcie jest prawidłowe". Wskazana przez organ odwoławczy okoliczność pojawiła się dopiero w odpowiedzi na skargę, przez co Skarżąca nie mogła się do niej ustosunkować w toku postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 i art. 120 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję ZUS z 31 grudnia 2025 r. Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy (art. 153 P.p.s.a.), przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do spełnienia przez Stronę ustawowych przesłanek przyznania świadczenia wychowawczego (uwzględniając wskazywane przez Skarżącą okoliczności związane z datą przyjazdu do Polski), po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie spełniające wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych), a Strona w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]