II SA/Sz 715/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski, Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej K. Ł. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze zm.; dalej jako "k.p.a."), art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.; dalej "u.ś.r."), stwierdziło nieważność decyzji nr [...] z dnia 12 maja 2023 r., wydanej przez Prezydenta Miasta S., orzekającej o przyznaniu K. L. (dalej "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem K. L., w okresie od 1 marca 2023 r. do 30 kwietnia 2025 r. w wysokości 2.458 zł miesięcznie, zmienionej od dnia 1 stycznia 2024 r. decyzją nr [...] z dnia 5 stycznia 2024 r., wydanej przez Prezydenta Miasta S. w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz osoby uprawnionej z kwoty 2.458 zł na kwotę 2.988 zł. Kolegium podało, że decyzją nr [...] z dnia 12 maja 2023 r. Prezydent Miasta S. (organ I instancji) orzekł o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką w okresie od 1 marca 2023 r. do 30 kwietnia 2025 r. w wysokości 2.458 zł miesięcznie. Ww. decyzja została zmieniona od dnia 1 stycznia 2024 r. w drodze decyzji nr [...] z dnia 5 stycznia 2024 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz osoby uprawnionej z kwoty 2.458 zł na kwotę 2.988 zł. Pismem z dnia 28 lutego 2025 r. organ I instancji wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 maja 2023 r., podnosząc, że jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. na skutek wydania jej z rażącym naruszeniem prawa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. W dniu 10 lipca 2025 r. Kolegium wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 12 maja 2023 r. Kolegium przytoczyło treść art. 156 § 1 k.p.a. i wskazało, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji decyzji i stanowi wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych pozostających w obrocie prawnym. Kolegium podało, że badanie w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, obliguje organ administracyjny do uwzględnienia stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania weryfikowanej decyzji. Kolegium wyjaśniło pojęcie "rażącego naruszenia prawa" i wskazało, że decyzja z dnia 12 maja 2023 r. została wydana m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Kolegium podało, że skarżąca na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w dniu wydania decyzji z dnia 12 maja 2023 r. była zatrudniona w P. Spółce z o.o. (dalej "spółka") na czas nieokreślony. Już w dniu 11 maja 2023 r. skarżąca przedstawiła organowi I instancji zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 10 maja 2023 r. w spółce na czas nieokreślony od dnia 1 czerwca 2022 r. oraz że od dnia 25 sierpnia 2022 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, a także zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 maja 2023 r. o zgłoszeniu do obowiązkowych ubezpieczeń, w którym wskazano, że skarżąca została zgłoszona według stanu na dzień 10 maja 2023 r. przez płatnika – spółkę i podlega ubezpieczeniu z tytułu: 0411 osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczeniu usług: emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne od 22 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. oraz z tytułu: 0100 pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu: chorobowe, emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne od 1 czerwca 2022 r. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, dopuścił się naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., albowiem w dniu wydania decyzji organ I instancji był w posiadaniu dokumentów, świadczących o pozostawaniu skarżącej w stosunku pracy. Według Kolegium, świadczyło to o rażącym naruszenia prawa przez organ I instancji, gdyż przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. jest jasny i nie budzi wątpliwości. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaniechanie podjęcia wszelkich czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego mając na względzie słuszny interes skarżącej, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; 2. art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a., przez naruszenie zasad zaufania do władzy publicznej poprzez przyznanie prawa skarżącej do świadczenia, w sytuacji gdy w ocenie organu świadczenie to jej nie przysługiwało, co stanowiło istotne wprowadzenie skarżącej w błąd co do prawa skarżącej do świadczenia, jak i następnie pozbawienie skarżącej prawa wystąpienia o świadczenie po zmianie przepisów (od 1 stycznia 2024 r.), a ostatecznie pozbawienie skarżącej prawa do świadczenia, w sytuacji gdy nie pozostawała ona w zatrudnieniu, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 3. art. 81a § 1 k.p.a., przez jego niezastosowanie na korzyść skarżącej w sytuacji wystąpienia niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, tj. faktu pozostawania czy też nie w zatrudnieniu skarżącej, z jednoczesnym zakwestionowaniem tego zatrudnienia przez ZUS i toczącą się sprawą z odwołania skarżącej w przedmiocie decyzji ZUS o niepodleganiu ubezpieczeniom, a w konsekwencji uznanie, iż skarżąca nie pozostawała w zatrudnieniu, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; 4. art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 k.p.a., poprzez wadliwe zastosowanie ww. przepisów i wydanie zaskarżonej decyzji, względnie poprzez wadliwe wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji organu I instancji w całości, w szczególności także po 1 styczniu 2024 r.; 5. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., przez wadliwe zastosowanie ww. przepisu i uznanie, iż skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia, z uwagi na pozostawanie w zatrudnieniu, podczas gdy skarżąca nie pozostawała w zatrudnieniu, nadto od 1 stycznia 2024 r. przesłanka pozostawania czy nie w zatrudnieniu pozostaje obojętna dla prawa do świadczenia. Wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy znak [...] w sprawie wznowienia z urzędu przez organ I instancji postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz pisma z ZUS z dnia 22 kwietnia 2025 r., wyrejestrowania z ubezpieczeń, wyroku z dnia 21 marca 2024 r., decyzji z dnia 4 lutego 2025 r. na okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem wszystkie okoliczności faktyczne znane były organowi I instancji w chwili wydania decyzji z dnia 12 maja 2023 r., ustalenia iż na dzień wydania decyzji przez organ I instancji - ZUS zakwestionował zatrudnienie skarżącej, od początku zawarcia jej umów, a zatem na okoliczność ustalenia, iż w okresie objętym ww. decyzją skarżąca nie była zatrudniona, a zatem posiadała prawo do świadczeń przyznanych decyzją organu I instancji. Zarzuty zostały uszczegółowione w skardze. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej ograniczyła wniosek dowodowy zawarty w skardze do przeprowadzenia dowodu z pisma ZUS z 22 kwietnia 2025 r. oraz zaświadczeń o wyrejestrowaniu z ubezpieczeń. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.") przeprowadził dowód z ww. dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia 12 maja 2023 r. Zdaniem Sądu, prawidłowa była teza, że organ I instancji w sposób oczywisty naruszył art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., przyznając skarżącej przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdy posiadał dokumenty wskazujące na fakt zatrudnienia skarżącej w spółce. Jednakże z akt wynika, że prowadzone było postępowanie sądowe zakończone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] marca 2024 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w S. uznał, że umowa zlecenia i umowa o pracę zawarte przez skarżącą ze spółką były umowami pozornymi i zgodnie z art. 83 § 1 k.c. są nieważne. Zawarte umowy nie miały na celu ukrycia innej czynności prawnej (pozorność zwykła). Przy pozorności brak jest woli stron wywołania zwykłych skutków prawnych czynności, a jedynie zamiar wytworzenia przekonania u osób trzecich, że taki skutek powstaje. Zawarcie umów miało na celu uzyskanie przez skarżącą stosownych świadczeń z ZUS. Zdaniem Sądu, wyrok Sądu Apelacyjnego w S. bezpośrednio wpływa na ocenę stanu faktycznego w sprawie, gdyż oznacza, że w dniu złożenia wniosku o przedmiotowe świadczenie oraz w dniu wydania decyzji z dnia 12 maja 2023 r. skarżąca nie pozostawała w stosunku zatrudnienia. Wyrok ten ma znaczenie ex tunc. Według Sądu, Kolegium, mimo prawidłowo zebranego materiału dowodowego, nie wywiodło z niego poprawnych wniosków. Okoliczność zmiany przepisów od 1 stycznia 2024 r. w systemie świadczeń, nie miała znaczenia dla rozpoznania sprawy. Z tego też powodu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i § 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i umorzył postępowanie administracyjne. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Na rzecz skarżącej przyznano od Kolegium kwotę 497 zł tytułem poniesionych kosztów postępowania, w tym 480 zł – wynagrodzenia pełnomocnika i 17 zł – opłaty od dokumentu pełnomocnictwa.