II SA/Sz 750/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uroszczonym w dniu 2 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 4 sierpnia 2025 r. nr SKO/KA/432/1178/2025 w przedmiocie ustalenia i zwrotu świadczenia nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Dobra z dnia 04 marca 2025 r., nr FA.54.2024.2025

Decyzją z dnia 4 marca 2025 r., nr FA.54.2024.2025, Wójt Gminy D. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 2 pkt 7 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane na osobę uprawnioną K. S. w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązał J. S. (dalej: "strona", "skarżąca") do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1.234,85 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi odpowiednio od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu I instancji, że w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. gospodarstwo domowe J. S. składało się z dwóch osób, tj. J. S. i syna K. S.. W skład rodziny nie wchodził natomiast syn I. S., co wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt X RC [...]. W związku z tym dochód na osobę w rodzinie przekroczył wymagane kryterium dochodowe. Organ I instancji uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. S. za okres od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. są - stosownie do art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - świadczeniami nienależnie pobranymi. Po rozpatrzeniu wniesionego przez J. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") , decyzją z dnia 4 sierpnia 2025 r., nr SKO/KA/432/1178/2025, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że na wniosek J. S., decyzją z dnia 8 marca 2021 r., nr FA.57.2020.2021, Wójt Gminy D. orzekł o przyznaniu: 1. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, na I. S., w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. 2. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, na K. S., w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. Po przedstawieniu przebiegu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie ustalenia zasadności pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko K. S., Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 7, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 4 i ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazało, że postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] lutego 2021 r. w pkt 1 udzielono P. S. zabezpieczenia na czas trwania postępowania w sprawie o rozwód poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego I. S. przy ojcu. Postanowienie to opatrzone jest pieczęcią sądową oraz adnotacją, że orzeczenie to jest prawomocne oraz wykonalne w zakresie pkt 1. od dnia 18 marca 2021 r. Strona uzupełniła dokumentację w sprawie przedkładając fotokopie zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. akt [...] [...]), które znajdują się w aktach sądowych. Z fotokopii tego dokumentu (uzupełnionej w ponownym postępowaniu przed organem I instancji) wynika, że zażalenie faktycznie zostało skutecznie złożone w sądzie, więc postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w rzeczywistości nie mogło uprawomocnić się z dniem 18 marca 2021 r. Kolegium zwróciło jednak uwagę, że postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w postępowaniu cywilnym jest wykonalne już z chwilą jego wydania. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2021 r. Sąd Okręgowy w S. "utrzymał w mocy" postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w zakresie w jakim P. S. udzielono zabezpieczenia na czas trwania procesu o rozwód poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego I. S. przy pozwanym. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w tym zakresie stało się więc prawomocne z dniem 16 sierpnia 2021 r., co nie zmienia jednak faktu, że wykonalne już było z dniem 11 lutego 2021 r. i w ten sposób kształtowało nie tylko sytuację faktyczną rodziny, ale też jej sytuację prawną. W związku z tym w okresie od 1 maia 2021 r. do 30 września 2021 r. (za jaki orzeczono o ustaleniu i zwrocie świadczeń nienależnie pobranych) małoletniego I. S. nie należało uwzględniać w składzie osobowym rodziny J. S.. Stan faktyczny pokrywa się w tym przypadku ze stanem prawnym ponieważ z akt sprawy wynika, że małoletni I. S. zamieszkiwał wraz z ojcem już począwszy od sierpnia 2020 r. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że przyjmuje za swoje i potwierdza jednocześnie ustalenia i wyliczenia organu I instancji, że na skutek zaistniałych okoliczności dochód na osobę w rodzinie J. S. wyniósł 1.146,97 zł i przekroczył kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie w wysokości 900,00 zł. W takiej sytuacji świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za sporny okres w wysokości 1.234,85 zł stanowią świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 ust. 7 ustawy i podlegają zwrotowi wraz z należnymi odsetkami. Skargę na decyzję Kolegium złożyła J. S., zarzucając jej naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 7 k.p.a. - poprzez pominięcie przy załatwianiu sprawy słusznego interesu skarżącej, która w toku całego postępowania dowodziła - co organ I instancji przyznał - że ojciec małoletniego wbrew postanowieniu Sądu Okręgowego w S. , w sposób bezprawny zabrał małoletniego I. S. z miejsca zamieszkania, zmuszając skarżącą do podejmowania działań prawnych w celu odzyskania syna i jego powrotu do domu, pomijając interes skarżącej, że w okolicznościach sprawy, z uwagi na wydane przez Sąd Okręgowy w sprawie [...] [...] pozostawała ona w uzasadnionym przekonaniu, że pobierane świadczenie nie jest świadczeniem nienależnym - a w konsekwencji organ niezasadnie nie uwzględnił jej słusznego interesu i nakazał zwrot pobranego świadczenia; 2. art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. - poprzez działanie organu w sposób naruszający zaufanie strony do władzy publicznej, a także poprzez zaakceptowanie przez organ sytuacji, w której w takim samym stanie faktycznym i prawnym organ I instancji raz uznał, że świadczenie pobrane przez J. S. nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, by innym razem uznać, że jest - mimo że na tę okoliczność skarżąca powoływała się w toku postępowania przed organem I instancji i przed Kolegium; 3. art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. - poprzez prowadzenie sprawy od sierpnia 2021 r., kiedy to zapadła pierwsza decyzja organu I instancji w niniejszej sprawie, aż po 6 decyzji w I instancji do 2025 r. i pięć decyzji Kolegium uchylających wadliwe decyzje Wójta Gminy D., by w ostatniej rozpatrywanej decyzji, będącej przedmiotem niniejszego postępowania, prowadzić sprawę od 23 grudnia 2024 r. do marca 2025 r. przez organ I instancji, oraz od kwietnia do sierpnia 2025 r. przez Kolegium, przy czym informacja od organu I instancji o opóźnieniu w załatwieniu sprawy została sporządzona już po upływie 30 dni od prowadzenia sprawy, a Kolegium w ogóle nie poinformowało skarżącej o przedłużeniu postępowania; 4. art. 76 § 3 k.p.a w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie udzielenia skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek co do możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów, to jest przeciwko odpisowi postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] lutego 2021 r. w zakresie adnotacji o prawomocności i wykonalności tego postanowienia z datą 18 marca 2021 r., czym organ uniemożliwił skarżącej złożenie właściwego dowodu na poparcie jej twierdzeń; 5. art. 105 § 1 k.p.a. - poprzez niewydanie orzeczenia o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe, albowiem J. S. nie można przypisać świadomości w pobieraniu świadczeń nienależnie, bowiem podjęła prawne kroki do powrotu małoletniego do domu i dalszego zamieszkiwania z nią dziecka, a wobec złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 11 lutego 2021 r. i jego uprawomocnienia dopiero 16 sierpnia 2022 r., a także wobec czynienia na małoletniego I. i K. zakupów w okresie objętych decyzją (to jest ponoszenia kosztów utrzymania dzieci), należało uznać, że pobrane świadczenie nie jest nienależne i postępowanie w sprawie umorzyć; 6. art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. - poprzez brak sporządzenia uzasadnienia co do treści rozstrzygnięcia obejmującego wskazaną w sentencji decyzji kwotę zwrotu świadczenia oraz obejmującego wskazaną w sentencji kwotę odsetek należnych na dzień wydania decyzji, w sytuacji gdy brak uzasadnienia nie pozwala stronie zweryfikować, czy organ I instancji w sposób właściwy naliczył kwotę świadczenia oraz na jakiej podstawie prawnej się oparł, a także brak uzasadnienia dla wskazanej w sentencji kwoty odsetek, kiedy organ powinien wskazać, od jakich kwot i dat (czy od płatności miesięcznych 500 zł, czy od całej kwoty świadczenia i od jakiej daty) nalicza odsetki, jaka jest wysokość tych odsetek, zwłaszcza, że zastosowanie ogólnodostępnych np. w internecie kalkulatorów i dokonanie własnych obliczeń nie pozwala stronie uzyskać takiej kwoty odsetek jak wskazano w sentencji decyzji; 7. art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. - poprzez niezawarcie w zaskarżonej decyzji Kolegium pouczenia o wysokości wpisu od skargi, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy; 8. art. 139a k.p.a. - poprzez niezrealizowanie przez organ I instancji wytycznych z decyzji Kolegium z dnia 13 grudnia 2021 r. (poprzedzającej wydanie decyzji organu I instancji z dnia 4 marca 2025 r.) i brak wezwania J. S. do przedłożenia postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 1. lutego 2021 r. ze stwierdzeniem prawomocności i poprzez brak stwierdzenia naruszenia tego obowiązku przez Kolegium w zaskarżonej decyzji z dnia 4 sierpnia 2025 r. W oparciu o tak postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I oraz umorzenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnionego K. S. w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 września 2021 r., a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów ze wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy zgromadzonych przez organ administracyjny w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji oraz dowodu z: 1. decyzji Wójta Gminy D. nr FA.49.2021.2022 na okoliczność orzeczenia przez organ gminy w sposób odmienny w takim samym stanie faktycznym i prawnym jak w sprawie niniejszej oraz na okoliczność uznania przez organ, że w okolicznościach sprawy J. S. nie można przypisać świadomości w pobieraniu świadczeń nienależnie i taki stan istniał do 16 sierpnia 2021 r.; 2. postanowienia Sądu Rejonowego [...] w S. z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie [...] wraz z uzasadnieniem - na okoliczność bezprawnych działań ojca małoletniego I. S., kroków prawnych podejmowanych przez skarżącą mających na celu egzekwowanie postanowienia Sądu Okręgowego w S. i przywrócenie miejsca zamieszkania syna przy matce, a w konsekwencji na okoliczność braku świadomości pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego nienależnie; 3. wezwania skarżącej z dnia 23 grudnia 2024 r. do przedłożenia zażalenia na postanowienie z dnia 11 lutego 2021 r. i postanowienia z dnia 11 lutego 2021 r. w oryginale (w aktach sprawy); a także dowodu z przesłuchania skarżącej na okoliczność jej wiedzy i przeświadczenia co do pozostawania w jej gospodarstwie domowym trzech osób, to jest skarżącej i jej dwóch małoletnich synów K. i I. aż do dnia 16 sierpnia 2021 r., braku wiedzy i świadomości, że pobierane w okresie objętym zaskarżoną decyzją świadczenia są nienależne. W uzasadnieniu skargi zostały rozwinięte. Przede wszystkim skarżąca podniosła, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do zarzutów, które podnosiła w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W niniejszej sprawie organy obu instancji przeszły do porządku dziennego nad znaczeniem postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] lutego 2021 r. i jego wpływem na sytuację rodzinną skarżącej. Skarżąca wskazała, że nie jest prawnikiem, sprawa rozwodowa jest jej pierwszą stycznością z sądem. Po rozpadzie małżeństwa zamieszkała sama z dwójką małoletnich dzieci, K. i I. . Postanowieniem z dnia 19 października 2019 r. Sąd Okręgowy w sprawie rozwodowej [...] ustanowił sposób kontaktowania się ojca P. S. z małoletnim I. S., wskazując, że każdorazowo po zakończonym kontakcie ojciec ma odwozić dziecko do miejsca zamieszkania, do matki. W przeświadczeniu skarżącej to prawomocne postanowienie stanowiło o pozostawaniu w jej gospodarstwie domowym 3 osób. Tymczasem ojciec dziecka wbrew wskazanemu orzeczeniu przestał odwozić syna do matki po zakończonym kontakcie. Sytuacje był nagminne, by wreszcie ojciec całkowicie bezprawnie zabrał syna od matki do siebie, wbrew woli matki i dziecka, przetrzymując je praktycznie bez żadnego kontaktu z matką od sierpnia 2020 r. Skarżąca zgodnie z prawem wywiodła już w dniu 25 maja 2020 r. wniosek o zagrożenie P. S. nakazaniem zapłaty określonej sumy za nierealizowanie prawomocnego postanowienia Sądu. Skarżąca działała w granicach prawa, w przeciwieństwie do ojca dziecka. W toku postępowania ojciec zabrał dziecko od matki. Skarżąca podejmowała dalsze, zgodne z przepisami próby odzyskania syna - zgłaszała sprzeczne z prawem zachowania P. S. Sądowi Okręgowemu, kontynuowała postępowanie o zagrożenie karą pieniężną. W dniu [...] stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy [...] w sprawie [...] uznał w całości stanowisko skarżącej, potwierdził bezprawne działania P. S. i zagroził mu karą pieniężną za każdorazowe naruszenie postanowienia Sądu w zakresie jego kontaktów z I. Po uzyskaniu korzystnego rozstrzygnięcia skarżąca tym bardziej pozostawała w przeświadczeniu, że syn I. , w świetle przepisów, wchodzi w skład jej gospodarstwa domowego i oczekiwała na rozpoznanie odwołania, które w sprawie [...] [...] wniósł P. S.. W dniu [...] lutego 2021 r. kiedy zapadło postanowienie Sądu Okręgowego o udzieleniu zabezpieczenia poprzez ustanowienie miejsca pobytu syna I. u ojca, skarżącą obejmował okres świadczeniowy od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. - na ten okres uzyskała świadczenie z funduszu decyzją organu I instancji. Po uzyskaniu potwierdzenia bezprawności działań P. S. - w postaci postanowienia z dnia 22 stycznia 2022 r. - skarżąca podjęła dalsze działania mające na celu powrót małoletniego do domu - składając zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 11 lutego 2021 r. W tym okresie, co wynika choćby ze złożonych do akt paragonów, robiła zakupy dla dzieci uwzględniając potrzeby małoletniego I. . Ewidentnie w sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca, działała ona w słusznym interesie zabezpieczenia potrzeb dzieci, w tym I., w sytuacji, kiedy nie uzyskiwała od męża zasądzonych na jej rzecz kosztów utrzymania rodziny. Słuszny interes skarżącej - działanie zgodnie z prawem, podejmowanie prawnych działań zmierzających do powrotu syna, w konfrontacji do działań bezprawnych, których dopuszczał się ojciec, a które ostatecznie zostały usankcjonowane przez Sąd Okręgowy, nakazywały uwzględnić sytuację skarżącej i uznać, że w zaistniałych okolicznościach nie można było przypisać skarżącej świadomości w pobieraniu świadczeń nienależnie, z uwagi na to, jej rodzina składała się z dwóch osób, a nie trzech jak do 16 sierpnia 2021 r. przyjmowała skarżąca. W tej sytuacji organ, realizując wytyczne art. 7 k.p.a., winien przy rozstrzyganiu uwzględnić słuszny interes skarżącej i w zaistniałej sytuacji co najwyżej uznać, że świadczenie nienależnie mogła pobierać dopiero od 16 sierpnia 2021 r. - od tej daty bowiem musiała mieć świadomość, że jej rodzina składa się z dwóch osób, co powoduje przekroczenie przez nią kryterium dochodowego. W przeciwnym razie doszło do sytuacji, w której P. S. działał bezprawnie, wbrew prawu i orzeczeniu sądu, nie spotkały go za to żadne negatywne konsekwencje, podczas gdy skarżąca, podejmując działania legalne, które wymagały czasu (długość postępowań sądowych) została uznana za osobę nienależnie pobierającą świadczenia, gdy orzeczenia sądowe na to nie wskazywały. Skarżąca zwróciła uwagę, że nawet organy I i II instancji miały wątpliwości co do znaczenia postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r., ważności i prawidłowości pieczęci nadanej na orzeczeniu, który do organu złożył P. S.. Wyraz tych wątpliwości przejawia się w 6 decyzjach organu I instancji i 5 decyzjach uchylających Kolegium. Skoro organy publiczne nie były w stanie ustalić przez 4 lata, w tylu błędnych decyzjach, stanu prawnego i faktycznego, w jakim znalazła się skarżąca, nie można oczekiwać, że skarżąca jako zwykły obywatel, ufając wydanemu prawomocnemu postanowieniu Sądu z dnia [...] października 2019 r., mając postanowienie Sądu z dnia 22 stycznia 2021 r. i działając w granicach prawa, świadomie będzie pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego wiedząc, że jest ono nienależne. Organy obu instancji w ogóle nie zważyły słusznego interesu skarżącej. Ponadto skarżąca wskazała, że na skutek zawiadomień P. S., organ I instancji wszczął przeciwko skarżącej szereg postępowań dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i świadczeń wychowawczych pobranych przez skarżącą na synów I. S. i K. S.. Wszystkie postępowania prowadzone były na tym samym stanie faktycznym, to jest w sytuacji obowiązywania prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2019 r., nakazujące ojcu odwozić syna I. po każdym kontakcie do jego miejsca zamieszkania u matki; postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] lutego 2021 r. o zabezpieczeniu miejsca pobytu małoletniego I. na czas procesu przy ojcu, postanowieniu Sądu Apelacyjnego z dnia [...] sierpnia 2021 r. o oddaleniu zażalenia J. S. co do miejsca pobytu syna I. ; faktów takich jak: bezprawne działania ojca i bezprawne odebranie go matce w sierpniu 2020 r., legalne próby odzyskania dziecka podejmowane przez skarżącą (sprawa [...], złożenie zażalenia na postanowienie z dnia [...] lutego 2021 r. w zakresie miejsca zamieszkania Igora, próba wyjaśnienia nieprawidłowości nadanej przez Sąd Okręgowy adnotacji o prawomocności i wykonalności postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r. od 18 marca 2021 r.), wydatkowanie środków ze świadczeń na potrzeby małoletniego I. .. W powyższych okolicznościach w innych sprawach dotyczących: - decyzja SW.587.2741.2.2019.2021.SW z dnia 6 maja 2021 r. (powinno być 17 sierpnia 2021 r.) o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego w części dotyczącej I. S. - Kolegium decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. SKO.NM.431/3644/2021 uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości; - decyzja FA.80.2020.2021 z dnia 12 sierpnia 2021 r. o uchyleniu realizacji decyzji nr FA.57.2020.2021 z dnia 8 marca 2021 r. przyznającej J. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na I. i na K. - Kolegium decyzją nr SKO.KA.432.3649/2021 z dnia 8 listopada 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie w I instancji w całości; - decyzja nr OPS.SR.523.397.2021.EB z dnia 12 sierpnia 2021 r. o uchyleniu realizacji decyzji nr ZP.430.2019.2020 z dnia 25 maja 2020 r. od dnia 1 marca 2021 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego na I. S. - Kolegium decyzją nr SKO/PA/431/3637/2021 uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości; - decyzja nr FA.49.2021.2022 - Wójt Gminy D., rozpoznając sprawę po uchyleniu przez Kolegium poprzedniej decyzji (SKO.KA.432.3650/2021 z dnia 8 listopada 2021 r.) umorzył w całości postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko I. S., w wysokości 500 zł miesięcznie, za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. oraz zobowiązania do zwrotu tych świadczeń. Powyższe decyzje, w sprawach dotyczących innych świadczeń czy też innych okresów zapadły na tym samym stanie faktycznym. Ostatecznie wszystkie postępowania zostały umorzone. Ostatnia decyzja nr FA.49.2021.2022 dotyczy tożsamego świadczenia co sprawa niniejsza, stan prawny dla wskazanej decyzji jest tożsamy ze stanem prawnym sprawy niniejszej, a decyzja obejmuje drugiego z synów, K. .. Organ I instancji, rozpoznając ponownie sprawę (po uchyleniu pierwotnej decyzji przez Kolegium), na tym samym stanie faktycznym i prawnym, ustalił, że: pobierane przez skarżącą świadczenie na I. było wydatkowane na to dziecko, podczas jego pobytu u matki; skarżąca podejmowała starania o odzyskanie syna, który został zabrany przez ojca wbrew postanowieniu sądu; skarżąca już w dniu 25 maja 2020 r. złożyła do sądu wniosek o zagrożenie P. S. nakazaniem zapłaty na jej rzecz kwoty pieniężnej za każde naruszenie obowiązków dotyczących kontaktów syna I. z ojcem, a sąd wydał w dniu [...] stycznia 2021 r. orzeczenie uwzględniające wniosek J. S.. Wobec powyższych okoliczności Wójt Gminy D. stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania, że J. S. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna I. , w kwocie po 500 zł miesięcznie. Co istotne, organ I instancji jednoznacznie ustalił i stwierdził, że "stronie [J. S.] nie można przypisać świadomości w pobieraniu świadczeń na syna Igora nienależnie. Pani J. S. bowiem podjęła prawne kroki do "odzyskania" syna. Taki stan istniał do dnia 16 sierpnia 2021 roku." Przy takim stwierdzeniu niezrozumiałym jest, dlaczego organ w niniejszej sprawie nie powtórzył swojego stanowiska. W ocenie skarżącej ewentualna możliwość przypisania jej świadomości, że świadczenia pobiera nienależnie, można przyjąć dopiero od dnia 16 sierpnia 2021 r., kiedy Sąd II instancji, na skutek jej zażalenia, orzekł na czas trwania procesu o rozwód miejsce pobytu Igora przy ojcu. Ewentualny zwrot świadczenia powinien zatem obejmować jedynie miesiąc wrzesień 2021 r. Zdaniem skarżącej okoliczności sprawy pozwalają stwierdzić, że do dnia 16 sierpnia 2021 r. nie miała ona świadomości, że pobierane przez nią z funduszu alimentacyjnego świadczenie jest nienależne, bowiem jej sytuacja prawna i faktyczna pozwalała jej sądzić, że w świetle prawa syn I. S. tworzy wraz z nią i drugim dzieckiem gospodarstwo domowe. Przy pozostawaniu w rodzinie 3 osób, nie doszło do przekroczenia kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium z dnia 4 sierpnia 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 4 marca 2025 r. ustalającą, że w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. skarżąca nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane jej synowi K. S. oraz zobowiązującą do ich zwrotu z odsetkami. Materialnoprawną podstawę podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualny publikator: Dz. U. z 2026 r. poz. 79, dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 23 ust. 1 i ust. 1a ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Natomiast ustalona w art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy definicja "nienależnie pobranego świadczenia" stanowi, że nienależnie pobrane świadczenie to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienie okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub części. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przysługują osobie uprawnionej (...). Osobą uprawnioną, w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Dłużnikiem alimentacyjnym jest natomiast osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty wskazanej w art. 9 ust. 2 ustawy. W przypadku zatem przekroczenia kryterium dochodowego brak jest podstaw do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 8 marca 2021 r., nr FA.57.2020.2021 uprawnieni synowie skarżącej I. S. i K. S. nabyli prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2025 r. Postawę rozstrzygnięcia zarówno przez organ odwoławczy jak i organ I instancji w niniejszej sprawie stanowiło ustalenie organów, że w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. rodzina skarżącej składała się nie z trzech osób (jak przyjęto wydając ww. decyzję z dnia 8 marca 2021 r.) a z dwóch osób, a w konsekwencji dochód na osobę w rodzinie przekroczył wymagane kryterium dochodowe, tj. 900 zł. Co do zasady zmiana w liczbie członków rodziny, skutkująca przekroczeniem wynikającego z art. 9 ust. 2 ustawy kryterium, stanowi przesłankę uniemożliwiającą dalsze pobieranie przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie oznacza to jednak automatycznego uznania wszelkich pobranych świadczeń po wystąpieniu takiej okoliczności za podlegające zwrotowi. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd w składzie orzekającym podziela, z art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko "nienależnym świadczeniem", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym w szczególności wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przy czym obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Zatem dla wydania rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające jedynie uznanie, że pobrane świadczenie jest nienależne. Konieczne jest wykazanie przez organ, iż osoba, której świadczenia te wypłacono, pobrała je ze świadomością o ich nieprzysługiwaniu. Analiza akt sprawy wykazała, że wskazywane w skardze okoliczności, skarżąca wielokrotnie przedstawiała zarówno na etapie postępowania przed organem I instancji jak i organem odwoławczym. Ograny obu instancji do podnoszonych przez skarżącą kwestii oraz dowodów, mających świadczyć o jej przeświadczeniu, że jej rodzina nadal składa się z trzech osób, w ogóle się nie odniosły. Słuszne są zarzuty skarżącej, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie zawierają uzasadnienia co do treści rozstrzygnięcia dotyczącego wysokości kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tym zakresie obie decyzje nie poddają się kontroli Sądu. Niewyjaśnienie powyższych kwestii powoduje, że organy obu instancji uchybiły przepisom prawa procesowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a.), naruszając równocześnie prawo materialne przez błędną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, przy czym stwierdzone uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do wniosków dowodowych skarżącej należy wyjaśnić, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, stąd też brak było podstaw do przeprowadzania dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. Ponadto stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zatem sąd administracyjny nie przeprowadza dowodu z przesłuchania świadków. Ponadto zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena legalności zaskarżonej decyzji. Dodatkowe postępowanie dowodowe nie może więc zmierzać do czynienia przez sąd ustaleń faktycznych. Takie dowody mogą być przedmiotem oceny organów w ponownie prowadzonym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a i art. 23 ust. 1 ustawy, we wskazanych powyżej kierunkach, oraz na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego oceni, czy spełnione zostały przesłanki do zastosowania tychże przepisów, a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a., mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a. O kosztach procesu Sąd nie orzekał, ponieważ skarżąca była, na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych i nie działał w jej imieniu w postępowaniu przed sądem administracyjnym profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata lub radcy prawnego.