III FSK 666/25

Sygn. akt III FSK 666/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 maja 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski Sędzia NSA Sędzia NSA Protokolant Tomasz Kolanowski Wojciech Stachurski (sprawozdawca) starszy asystent sędziego Jakub Witan po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Po 758/24 w sprawie ze skargi T.A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 19 września 2024 r., nr 3001-IEW2.4123.19.2024 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od T.A. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 20 lutego 2025 r., I SA/Po 758/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.A. (dalej: ,,Skarżący"), uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 19 września 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z 5 lutego 2024 r., a także umorzył postępowanie podatkowe w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej Skarżącego, jako byłego prezesa zarządu C. [...] sp. z o.o. (dalej: ,,Spółka"), za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2019 r. Sąd stwierdził, że organy podatkowe wykazały istnienie pozytywnych przesłanek odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, o których mowa w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 z poźn. zm.; dalej: "o.p."), tj. pełnienie funkcji członka zarządu w czasie powstania zaległości podatkowych oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko Spółce. Sąd podzielił także ustalenia organów, że Spółka była niewypłacalna co najmniej od 15 czerwca 2019 r., a tym samym 15 lipca 2019 r. upłynął trzydziestodniowy termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki wierzyciel (Bank [...] S.A.) wniósł 27 września 2019 r., a zatem opóźnienie w złożeniu wniosku wyniosło 2 miesiące i 12 dni. Dalej sąd stwierdził jednak, że kluczową dla rozstrzygnięcia sprawy kwestią jest wyjaśnienie - jakie znaczenie ma to opóźnienie dla ewentualnego innego przebiegu postępowania upadłościowego i ewentualnej możliwości zaspokojenia zaległości podatkowych w istotnie większym zakresie. Sąd podkreślił, że z akt sprawy nie wynika, aby Spółka wyzbyła się w tym czasie majątku lub powstały kolejne istotne zaległości. Organy obu instancji nie wypowiedziały się wprost w jakiej części został zaspokojony wierzyciel podatkowy (w zakresie zaległości objętych niniejszym postępowaniem), a z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby zaspokojenie to nastąpiło w znikomej, czy nieznacznej części. Skarżący konsekwentnie twierdził w toku postępowania podatkowego, że majątek Spółki przewyższa wszystkie zaległości podatkowe Spółki, co potwierdza sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego. Z tego sprawozdania wynika, że nadzorca majątek Spółki szacował na kwotę ponad 9 mln zł, przy łącznej zaległości w kwocie ponad 6 mln zł i prognozowanych kosztach postępowania upadłościowego w kwocie około 800.000 zł. Zdaniem sądu, nie ma w tej sprawie uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że Spółka była w lipcu 2019 r. bankrutem, niezdolnym do poniesienia nawet kosztów postępowania upadłościowego. Jak wskazuje Skarżący w skardze, a czego organy nie kwestionują, Spółka zapłaciła w całości składki na rzecz ZUS za październik 2019 r., a do listopada 2019 r. Spółka regulowała zobowiązania wobec pracowników. Ponadto Spółka realizowała porozumienie zawarte z organem podatkowym, wpłacając we wrześniu 2019 r. część należnego podatku. Spółka regulowała w części opłaty za energię elektryczną, co pozwalało na utrzymanie produkcji. Mając to na uwadze sąd uznał, że nie było w sprawie podstaw do ustalenia odpowiedzialności Skarżącego za wymienione w zaskarżonych decyzjach zaległości podatkowe Spółki, a zastosowanie przez organy art. 116 § 1, § 2 i § 4 o.p. nastąpiło pochopnie, ponieważ wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony we właściwym czasie. W ocenie sądu, w okolicznościach faktycznych tej sprawy, wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania podatkowego - jako bezprzedmiotowego - na podstawie art. 208 § 1 o.p. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Skarga kasacyjna została oparta na następujących podstawach: 1) art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz lit. a, art. 145 § 3, art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez WSA w Poznaniu w zaskarżonym wyroku - co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i w efekcie w braku oddalenia skargi oraz przedwczesnym umorzeniu postępowania podatkowego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 133 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami podatkowymi nie było dotknięte żądną z wad wskazanych przez WSA w Poznaniu w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie, przez sąd przy rozpatrywaniu sprawy, zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku, błędnym przyjęciu, że organy podatkowe przeprowadziły postępowanie podatkowe z naruszeniem przepisów ustawy o.p. (bez wskazania konkretnie których - poza art. 208 § 1 o.p., który jest jedynie alternatywą dla merytorycznego orzeczenia w sprawie) oraz pochopnie zastosowały w sprawie przepis prawa materialnego art. 116 § 1, § 2 i § 4 o.p. - podczas gdy wszystkie ustawowe przesłanki do jego zastosowania zostały w sprawie spełnione, a ustalony przez organy podatkowe stan faktyczny był prawidłowy w aspekcie każdej materialnoprawnej przesłanki do ustalenia odpowiedzialności osoby trzeciej co w uzasadnieniu wyroku również przyznał sąd; - "art. 145 § 1 pkt c" w związku z art. 145 § 3, art, 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dostrzeżone przez sąd pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności w zakresie ustaleń nie pogarszania się sytuacji Spółki w okresie od daty, w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości do daty jego złożenia z ewentualnym skutkiem dla skuteczności postępowania upadłościowego, podczas gdy organy w tym zakresie w ogóle nie procedowały, ponieważ taki obowiązek nie wynikał z przepisów prawa - gdyby jednak z ostrożności procesowej uznać, że powinny to uczynić - to zarazem powinny mieć taką możliwość w ramach postępowania podatkowego, a następnie sąd jego oceny w toku ewentualnej sądowej kontroli decyzji - zatem sąd pierwszej instancji przedwcześnie umarzając postępowanie podatkowe pozbawił organy takiej możliwości; - "art. 145 § 1 pkt a i c" w związku z art. 145 § 3, art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez dokonanie przez sąd pierwszej instancji własnych ustaleń (z pominięciem organów podatkowych) w zakresie nie pogarszania się sytuacji Spółki w okresie od daty w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (tj. 15 lipca 2019 r.) do daty jego złożenia (tj. 27 września 2019 r.) z ewentualnym skutkiem dla skuteczności postępowania upadłościowego, w sytuacji gdy potrzeba badania tych faktów nie wynika z materialnoprawnej podstawy przypisania odpowiedzialności za zaległości podatkowe osobie trzeciej (art. 116 o.p.), przy jednoczesnym wskazaniu że przyjęty przez sąd pierwszej instancji w ten sposób stan faktyczny sprawy jest błędny: bowiem w aspekcie wyceny majątku na szacunkową kwotę 9 mln zł przy faktycznym jej spieniężeniu przez syndyka za kwotę ok. 50 % wartości szacunkowej (Skarżący przyznał to w skardze do WSA) powoduje, że wartość szacunkowa pozostaje zawsze jedynie wartością szacunkową, a postępowania upadłościowe prowadzone pod nadzorem sądu właściwie zweryfikowało rzeczywistą wartość majątku Spółki na niecałe 4,8 mln zł co nie wystarczało na pokrycie całości zobowiązań, a także w aspekcie, że w okresie od daty w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości do daty jego złożenia zobowiązania Spółki zobowiązania nie przyrastały podczas gdy w okresie ponad dwóch miesięcy nastąpił ich przyrost zatem sytuacja finansowa Spółki się zmieniła się na gorsze (wynagrodzenie pracownicze, ZUS, PFŚP - załączona do skargi lista wierzytelności); - art. 145 § 3 w związku z art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez przedwczesne w okolicznościach rozpoznawanej sprawy umorzenie postępowania podatkowego; 2) art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tzn. na naruszeniu prawa materialnego, tj.: - poprzez błędną wykładnię art. 116 § 1, § 2 i § 4 o.p. polegającą na błędnym uznaniu, że w sprawie ww. przepis zastosowano "pochopnie" i zachodzi konieczność wykazania dodatkowej pozaustawowej przesłanki tzn. poza wykazaniem faktu (art. 116 § 1 pkt 1a o.p.), że we właściwym czasie nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie nie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, mianowicie należy także wykazać, że od daty w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości do daty jego złożenia sytuacja Spółki uległa dalszemu pogorszeniu z ewentualnym skutkiem dla skuteczności postępowania upadłościowego, podczas gdy taka przesłanka nie wynika z ww. przepisu; - poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do odmowy zastosowania art. 116 § 1, § 2 i § 4 o.p. do prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy dającego podstawy do zastosowania ww. przepisu poprzez błędne uznanie, że w sprawie przepis zastosowano "pochopnie" i należało dodatkowo badać aspekt dalszego pogorszenia się sytuacji Spółki także po terminie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W oparciu o te zarzuty pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Wniósł również o zasądzenie od Skarżącego na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Ponadto na zasadzie ,,art. 106 §" p.p.s.a., wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z odpisu dokumentu tj. listy wierzytelności Spółki C. [...] Sp. z o.o. w celu wykazania faktu, że w okresie od daty w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (tj. 15 lipca 2019 r.) do daty jego złożenia zobowiązania (tj. 27 września 2019 r.) Spółki zobowiązania przyrastały i dotyczyło to wynagrodzeń pracowniczych strona 3, 4 i 5 - lista uzupełniająca, lista główna: strona 72 - wierzytelność ZUS, strona 79 - wierzytelność FGŚP (oryginał: Sąd Rejonowy w K. Wydział V Gospodarczy, Sekcja ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, sygn. akt [...]). W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Skarżącego wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są trafne. Na wstępie należy przypomnieć, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 116 o.p. badane są pozytywne i negatywne przesłanki odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że ciężar wykazania przesłanek pozytywnych spoczywa na organie podatkowym, zaś ciężar wykazania przesłanek negatywnych spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od tej odpowiedzialności (zob. np. wyroki NSA: z 5 kwietnia 2024 r., III FSK 5095/21; z 13 czerwca 2024 r., III FSK 1308/22; z 22 października 2025 r., III FSK 813/24). Organ powinien zatem wykazać istnienie zaległości podatkowych spółki, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez stronę obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 o.p.), a także bezskuteczność egzekucji wobec spółki (art. 116 § 1 o.p.). Natomiast członek zarządu spółki, chcąc uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki, powinien wykazać, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b o.p.); bądź też powinien wskazać mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części (art. 116 § 1 pkt 2 o.p.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia organów podatkowych dotyczące istnienia zaległości podatkowych Spółki w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2019 r., których terminy płatności przypadały na okres sprawowania przez Skarżącego funkcji członka zarządu, jak też bezskuteczności egzekucji wobec Spółki (s. 11-12 uzasadnienia wyroku). Tej korzystnej dla organów podatkowych oceny sprawy autor skargi kasacyjnej w istocie nie kwestionuje. Dlatego za nieadekwatny do przedstawionej w skardze kasacyjnej argumentacji i przez to chybiony należy uznać zarzut dotyczący naruszania art. 116 § 2 o.p. Zasadne są natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Trzeba na wstępie zauważyć, że stanowisko sądu pierwszej instancji w kwestii przesłanki egzoneracyjnej, dotyczącej "właściwego czasu" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p.), jest wewnętrznie sprzeczne. Z jednej strony sąd ocenił, że cyt. "Organy słusznie uznały, że spółka była niewypłacalna co najmniej od 15 czerwca 2019 r., ponieważ od tego momentu posiadała wymagalne zobowiązania wobec co najmniej dwóch wierzycieli (Marszałka Województwa Wielkopolskiego i Prezydenta Miasta O.), a opóźnienie w ich wykonywaniu przekraczało trzy miesiące. Tym samym 15 lipca 2019 r. upłynął trzydziestodniowy termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki." (s. 16 uzasadnienia wyroku). Z drugiej zaś stwierdził, że cyt. "(...) nie ma w tej sprawie uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że spółka była w lipcu 2019 bankrutem, niezdolnym do poniesienia nawet kosztów postępowania upadłościowego, (...)wniosek o ogłoszenie upadłości (...) został złożony we właściwym czasie" (s. 18 uzasadnienia wyroku). Nie budzi wątpliwości, że przy ustalaniu "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, należy posiłkować się przepisami prawa upadłościowego (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09). Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498; dalej: ,,p.u."), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Stosownie do art. 11 ust. 1 p.u. dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1a p.u. domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Ponadto, zgodnie z art. 11 ust. 2 p.u. dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. W świetle zaś art. 21 ust. 1 p.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Należy podkreślić, że wymienione w art. 11 ust. 1 - 2 p.u. przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki, mają charakter alternatywny i równorzędny. Dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich uzasadnia złożenie takiego wniosku (por. wyrok NSA z 15 listopada 2017 r., II FSK 46/16). Jeżeli zostanie wykazane, że dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 p.u.), nie ma potrzeby dodatkowego ustalania, czy zobowiązania dłużnika przekraczają wartość jego majątku (art. 11 ust. 2 p.u.). I odwrotnie, ustalenie, że zobowiązania dłużnika przekraczają wartość jego majątku, uzasadniają złożenie wniosku o ogłoszenie jego upadłości nawet wówczas, gdy dłużnik na bieżąco te zobowiązania wykonuje (wyrok NSA z 7 sierpnia 2024 r., III FSK 1106/23). Niewykluczone są również sytuacje, w których wystąpią obie przesłanki upadłościowe. Należy przy tym podkreślić, że w przypadku przesłanki z art. 11 ust. 1 p.u. nie ma znaczenia, z jakiego powodu dłużnik (spółka) nie wypełnia swoich wymagalnych zobowiązań. Nie ma również znaczenia, czy są to zobowiązania publicznoprawne czy cywilnoprawne oraz to czy są one stwierdzone tytułem egzekucyjnym czy wykonawczym. Niewypłacalność istnieje zarówno wtedy, gdy dłużnik nie ma środków finansowych, jak i wtedy, gdy nie wykonuje zobowiązań z innych powodów (por. wyrok NSA z 11 maja 2022 r., III FSK 533/21). Każdy, kto nie płaci określonego ustawą (lub umową) drugiego z kolei zobowiązania, staje się od tej chwili niewypłacalny (wyrok NSA z 6 kwietnia 2020 r., II FSK 133/20). Przy ocenie właściwego czasu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p., należy uwzględnić kwoty zobowiązań podatkowych powstających z mocy prawa, które nie zostały zadeklarowane w ogóle, bądź we właściwej wysokości w terminach przewidzianych w ustawie także wówczas, gdy decyzje podatkowe określające te zobowiązania bądź określające je w wysokości wyższej niż deklarowana zostaną wydane wówczas, gdy członek zarządu nie pełni już swojej funkcji (wyrok NSA z 19 stycznia 2024 r., III FSK 2279/21). W tej sprawie organy podatkowe wykazały, że Spółka była niewypłacalna co najmniej od 15 czerwca 2019 r., ponieważ od tego momentu posiadała wymagalne zobowiązania wobec co najmniej dwóch wierzycieli, a opóźnienie w ich wykonywaniu przekraczało trzy miesiące. Trzydziestodniowy termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki upłynął 15 lipca 2019 r. Dlatego wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z 27 września 2019 r. (złożony przez wierzyciela 30 września 2019 r.), słusznie uznany został za spóźniony. Jak już wspomniano, powyższe ustalenia zaakceptował sąd pierwszej instancji w pierwszej części uzasadnienia prawnego zaskarżonego wyroku. Skoro tak, to w sprawie nie mają znaczenia rozważania dotyczące tego w jakim zakresie majątek Spółki pozwala na zaspokojenie jej wierzycieli. Ustalenia w zakresie przesłanki upadłościowej, o której mowa w art. 11 ust.1 p.u., są wystarczające do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodziła przesłanka egzoneracyjna, o której mowa w art. 1116 § 1 pkt 1 lit. a o.p., tj. wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Odrębną natomiast kwestią jest, czy Skarżący wykazał brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość Spółki "we właściwym czasie" (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p.). Sąd pierwszej instancji nie skontrolował pod tym kątem zaskarżonej decyzji. Stwierdził bowiem, że cyt. "Gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony (wszczęto postępowanie układowe) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. nie znajduje w ogóle zastosowania i nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu spółki." (s. 13 uzasadnienia wyroku.). Należy oczywiście zgodzić się z sądem, że taki pogląd prezentowany był we wcześniejszym orzecznictwie (zob. np. wyrok NSA z 26 maja 2017 r., I FSK 1660/15). Został on jednak zweryfikowany w kolejnych judykatach. W wyroku z 27 lutego 2020 r., II FSK 756/18, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zwrotów zawartych pod literą a oraz literą b art. 116 § 1 o.p. nie można odczytywać bez uwzględnienia treści, które je poprzedzają. Odczytując poszczególne wyrażenia w zdaniu złożonym, a takim jest zdanie ujęte w art. 116 § 1 o.p., należy uwzględnić kontekst całego zdania. Z art. 116 § 1 pkt 1 o.p. bez wątpienia wynika, że członek zarządu nie odpowiada za zaległości podatkowe spółki, jeżeli wykaże, że "we właściwym czasie" zgłoszono wniosek o upadłość spółki. Złożenie wniosku o upadłość spółki "we właściwym czasie" czyni bezprzedmiotowym badanie winy członka zarządu, bowiem oznacza prawidłowe wykonanie obowiązku. Kwestia winy członka zarządu pojawia się natomiast w sytuacji, gdy obowiązek złożenia wniosku o upadłość nie został wykonany. Przy czym niewykonanie tego obowiązku może polegać na niezłożeniu wniosku w ogóle, ale także na złożeniu wniosku po terminie. Skoro członek zarządu nie odpowiada za zaległości spółki, jeżeli "we właściwym czasie" zgłoszono wniosek o upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości "we właściwym czasie" nie zgłoszono. Innymi słowy, odpowiedzialność członka zarządu wiąże się z niezłożeniem wniosku o upadłość spółki w ogóle, a także z nienależytym wykonaniem tego obowiązku, czyli złożeniem wniosku z uchybieniem "właściwego terminu". W obu tych przypadkach członek zarządu powinien mieć możliwość wykazania braku winy. Odmienna wykładnia tego przepisu prowadziłaby do wniosków, które są nie do zaakceptowania z punktu widzenia konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Przykładowo od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki nie mógłby się uwolnić członek zarządu, który z przyczyn od niego niezależnych (np. obłożna choroba) nie był w stanie złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we "właściwym terminie" i uczynił to w terminie późniejszym. Podobnie od odpowiedzialności tej nie mógłby się uwolnić członek zarządu, który został powołany w skład tego organu już po upływie "właściwego terminu" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Sąd zwrócił także uwagę na treść art. 299 Kodeksu spółek handlowych, który jest odpowiednikiem art. 116 o.p. na gruncie prawa prywatnego. Na tle tego przepisu nie budzi wątpliwości możliwość powołania się przez członka zarządu na brak winy także w przypadku złożenia spóźnionego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Nie ma racjonalnego uzasadnienia, aby odmiennie przyjmować na gruncie art. 116 o.p. Z tego względu należy przyjąć, że użyty w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. zwrot "niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości" oznacza niezgłoszenie wniosku w ogóle, jak też sytuację, w której wniosek został złożony po upływie właściwego terminu. W obu tych przypadkach członek zarządu może wykazać brak winy. Podobnie wypowiedziały się składy orzekające NSA w wyrokach: z 30 czerwca 2021 r., III FSK 3482/21; z 26 lutego 2025 r., III FSK 1241/23; z 9 maja 2024 r., III FSK 493/22; z 14 października 2025 r., III FSK 773/24; z 18 grudnia 2025 r., III FSK 724/25; z 1 kwietnia 2026 r., III FSK 1102/25. Pogląd ten podtrzymuje również skład orzekający w rozpoznawanej sprawie. Dlatego wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji, powołanie się na przesłankę braku winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p.) jest dopuszczalne także w przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki po upływie "właściwego czasu". Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). SNSA Wojciech Stachurski SNSA Krzysztof Winiarski SNSA Tomasz Kolanowski