III SA/Łd 12/26

Dnia 2 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2025 roku nr UP-782/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 1853/2025 z 18 września 2025 roku.

Decyzją z 17 listopada 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej organ), na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.), dalej u.s.u.s., po rozpoznaniu wniosku S. Ś. (dalej skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 września 2025 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie: naprawa obuwia i wyrobów skórzanych. W związku z tym, że nie wywiązał się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie. Wnioskiem z 12 sierpnia 2025 r. skarżący zwrócił się do organu o umorzenie całości zadłużenia. Oznajmił, że jego emerytura wynosi 761 zł i brakuje mu środków na życie i leki. Do tej pory skarżącemu pomagała córka, ale teraz ma problemy i nie może dalej go wspierać. Ponadto po udarze, który przeszedł w listopadzie 2024 r., podupadł na zdrowiu i nie może pracować - dorabiać. Decyzją z 18 września 2025 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 49 126,27 zł, w tym na: 1/ ubezpieczenia społeczne - za okres 09/2011, 01/2014-03/2014, 09/2014-12/2014, 02/2015-10/2016 w łącznej kwocie 39 427,16 zł, w tym z tytułu: - składek- 19 367,16 zł, - odsetek liczonych na 12 sierpnia 2025 r. – 20 060 zł, 2/ ubezpieczenie zdrowotne - za okres 04/2011, 06/2011-07/2011, 09/2011, 05/2015, 07/2015, 09/2015-12/2015, 03/2016-10/2016 w łącznej kwocie 7 095,19 zł, w tym z tytułu: - składek – 3 404,19 zł, - odsetek liczonych na 12 sierpnia 2025 r. – 3 691 zł, 3/ Fundusz Pracy - za okres 11/2014-12/2014, 02/2015-10/2016 w łącznej kwocie 2 603,92 zł, w tym z tytułu: - składek- 1 302,92 zł, - odsetek liczonych na 12 sierpnia 2025 r. – 1 301 zł. Po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 17 listopada 2025 r. organ utrzymał w mocy decyzję z 18 września 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący jest rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę, posiada dochód z innych źródeł, tj. pomoc rodziny w wysokości 500,00 zł, korzysta z pomocy MOPS, z którego otrzymuje 430,51 zł, ponosi stałe wydatki: - z tytułu miesięcznych opłat - 730,00 zł, - z tytułu opłat eksploatacyjnych - 250,00 zł, - związane z leczeniem - 200,00 zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada majątku nieruchomego, praw majątkowych oraz wierzytelności, posiada sprzęt RTV o wartości 300,00 zł, sprzęt AGD o wartości 300,00 zł oraz laptop o wartości 300,00 zł, nie prognozuje żadnych możliwości poprawy sytuacji materialnej, ze względu na małe dochody z tytułu emerytury, nie przewiduje uregulowania należności, leczy się na cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, lęki; jest pod stałą kontrolą lekarską, gdyż jest w grupie ryzyka zawału, jest po przebytym udarze mózgu; dotychczas spłacał raty po 160,00 zł z pomocą córki, która obecnie jest również w trudnej sytuacji rodzinnej i nie jest w stanie nadal pomagać. Z kolei z ustaleń samego organu wynika, że: skarżący 1 listopada 2016 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, otrzymuje emeryturę w wysokości 837,08 zł brutto, tj. 761,74 zł netto, w bazie Centralnej Ewidencji Pojazdów na jego nazwisko jest zarejestrowany samochód osobowy Toyota Corolla z 2002 r.; podczas przeprowadzonej rozmowy telefonicznej skarżący oznajmił, że nie posiada majątku ruchomego. Organ podał następnie, że zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji z 18 września 2025 r. i pozostają aktualne. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6. Po zacytowaniu treści tych przepisów organ stwierdził, że przesłanki te nie wystąpiły, uzasadniając tę konkluzję. Ponieważ nie zaistniały przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej rozporządzenie, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ może zatem umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że nie ma ona w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej. Z kolei wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną związaną z cukrzycą typu II, nadciśnieniem tętniczym, miażdżycą oraz lękami. W ocenie organu wskazane problemy z pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż skarżący dysponuje dochodem w postaci świadczenia emerytalnego, które przyznawane jest na stałe, podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Skarżący nie poinformował przy tym organu również o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Również podnoszone przez skarżącego bardzo ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Z oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego budżet wynosi 1 192,25 zł, (na który składają się świadczenie emerytalne oraz zasiłek z MOPS). Dodatkowo skarżący mógł dotychczas liczyć na pomoc pieniężną ze strony rodziny w wysokości 500,00 zł. Organ dodał także, że nie może pominąć faktu otrzymywania jednorazowego trzynastego i czternastego świadczenia emerytalnego, które z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej skarżącego. Następnie organ odniósł się do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Natomiast minimum egzystencji to miara ubóstwa wyznaczająca niski poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia, czego organ nie stwierdził w niniejszej sprawie. Minimum socjalne ustalone 14 października 2025 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2025 r. dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.897,97 zł. Minimum egzystencji określone przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 3 kwietnia 2025 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego, które wynosi 902,39 zł. Wykazany budżet w gospodarstwie domowym skarżącego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, jednocześnie wyższy niż poziom minimum egzystencji. Wskazuje to na trudną sytuację finansową skarżącego, ale nie stan zagrożenia bytu. Odnośnie do oświadczenia skarżącego, że jego stałe, miesięczne wydatki wynoszą łącznie 1 180,00 zł, organ stwierdził, że nie są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa i w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Ww. wydatki nie mają nadzwyczajnego charakteru. Organ dodał także, że skarżący ma córkę, która również ma obowiązek go wspierać. Znaczenie dla organu miał również fakt, że 22 września 2022 r. skarżący zawarł z ZUS umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, która jest realizowana. Ostatnia wpłata zaewidencjonowana na koncie płatnika składek miała miejsce 22 września 2025 r. i wynosiła 159,00 zł. Organ nie znalazł zatem podstaw do zrezygnowania z dochodzenia należności publicznoprawnych. Odnośnie do informacji, że skarżący korzysta z pomocy MOPS, organ stwierdził, że okoliczność ta nie stanowi wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że umorzenie zadłużenia leży w interesie publicznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący opisał swoją sytuację osobistą i majątkową, podnosząc, że jest ona bardzo trudna. Wskazał, że po wykupieniu lekarstw i opłaceniu rachunków zostaje mu niewiele i bez pomocy rodziny i córki nie byłoby go stać nawet na to. Dodał, że dotąd spłacał raty zadłużenia, ale po kolejnym udarze i dodatkowych kosztach leków nie ma możliwości dalszej spłaty. Powtórzył argumentację z postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 listopada 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z 18 września 2025 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 49 126,27 zł. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane. W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot pomimo braku ich całkowitej nieściągalności uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny. Proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego. W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i ZUS powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego została dokonana pobieżnie. Organ nie przeprowadził dogłębnej analizy stanu faktycznego sprawy i przedstawionej przez skarżącego sytuacji zdrowotnej i materialnej, co uniemożliwiło rzetelną ocenę przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 761,74 zł netto (837,08 zł brutto), otrzymuje także pomoc z pomocy społecznej w wysokości 430,51 zł. Strona comiesięczne stałe wydatki oszacowała na kwotę 1180 zł (730 zł czynsz bez opłat eksploatacyjnych, 250 zł opłaty eksploatacyjne, 200 zł koszty związane z leczeniem – wykup leków , badania, wizyty lekarskie)). Skarżący nie ma innych zobowiązań i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Odnośnie do stanu zdrowia skarżącego - leczy się na cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, lęki; jest pod stałą kontrolą lekarską, gdyż jest w grupie ryzyka zawału, jest po przebytym udarze. W ocenie Sądu w sprawie nie została właściwie rozważona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, związana z istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ w istocie arbitralnie uznał, że przesłanka ta nie wystąpiła, uznając problemy zdrowotne skarżącego za "utrudnienie w codziennej egzystencji", co w ocenie organu "nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż dysponuje Pan dochodem w postaci świadczenia emerytalnego". Powyższa ocena w ogóle nie odnosi się do stanu zdrowia skarżącego i ma wobec tego charakter dowolny. Należy uznać, że organ w ogóle pominął stan zdrowia skarżącego, który biorąc pod uwagę jego wiek emerytalny i przebyte i wciąż trwające schorzenia- ma ograniczone możliwości poprawy stanu zdrowia, a wręcz prognozowane powinno być zwiększenie wydatków na leczenie. Także okoliczność, że emerytura skarżącego wynosi jedynie 761,74 zł netto, a skarżący kwalifikuje się do otrzymywania comiesięcznej pomocy społecznej, nie może być zbyte stwierdzeniem, że skarżący ma stały dochód – przecież właśnie ów bardzo niski dochód (nawet stały) i zły stan zdrowia są przesłankami do umorzenia zaległości. Również fakt, że skarżący dysponuje trzynastą i czternastą emeryturą nie może powodować, że przeznaczy je na spłatę zaległych należności składkowych, a jego własne potrzeby nie zostaną zaspokojone. W ramach oceny powyższej przesłanki organ skupił się w zasadzie wyłącznie na kwestii uzyskiwania przez skarżącego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego (wraz z zasiłkiem z pomocy społecznej – co powinno być dodatkową okolicznością do rozważenia przez organ; skoro skarżący kwalifikuje się do otrzymywania zasiłku z pomocy społecznej, to jego sytuacja w oczywisty sposób negatywnie odbiega od standardowej sytuacji ogółu obywateli), uznając, że w tej sytuacji omawiana przesłanka nie zachodzi. Organ wprost wskazywał, że skarżący nie utracił możliwości osiągania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia, odnosząc te możliwości tylko do posiadania przez niego prawa do świadczenia emerytalnego. Tymczasem w przytoczonym przepisie mowa jest o możliwościach uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie zaś o możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu. Zatem organ w ramach oceny omawianej przesłanki winien rozważyć, czy stan zdrowia skarżącego i jego bardzo niski dochód pozbawia go możliwości uzyskania dodatkowego dochodu ponad otrzymywaną kwotę emerytury. Powyższych okoliczności organ jednak w ogóle nie badał, co było wynikiem błędnej wykładni omawianej przesłanki. Natomiast jest oczywiste, że skarżący, będąc już na emeryturze i przewlekle chorując, nie uzyska żadnego dodatkowego dochodu z pracy. Interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). Organ skoncentrował przy tym część swoich rozważań na analizie dochodów osiąganych przez skarżącego przez pryzmat minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Sam organ wprost wskazał w uzasadnieniu decyzji, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Natomiast minimum egzystencji to miara ubóstwa wyznaczająca niski poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia. Minimum socjalne ustalone 14 października 2025 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2025 r. dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 897,97 zł. Minimum egzystencji określone przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 3 kwietnia 2025 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego, które wynosi 902,39 zł. Następnie organ poprzestał na stwierdzeniu, że wykazany budżet w gospodarstwie domowym skarżącego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, jednocześnie wyższy niż poziom minimum egzystencji. Wskazuje to na trudną sytuację finansową skarżącego, ale nie stan zagrożenia bytu. Tak krótka i nic nie wnosząca do sprawy konkluzja nie znajduje akceptacji Sądu. Przede wszystkim podkreślić należy, że dochód skarżącego jest powyżej minimum egzystencji wyłącznie z uwagi na uzyskiwaną już od państwa pomoc społeczną – sama emerytura skarżącego (837,08 zł brutto) jest poniżej tego minimum. Nie spowodowało to jednak żadnej refleksji organu. Refleksji takiej nie spowodowała również okoliczność, że dochód skarżącego (nawet licząc z zasiłkiem z pomocy społecznej) jest znacznie niższy od minimum socjalnego. Konkluzja organu, że nie występuje stan zagrożenia bytu, jest niepoparta żadną argumentacją i faktami, ale też nie odnosi się do sytuacji skarżącego, jego stanu zdrowia, wieku i wydatków na utrzymanie zdrowia w należytym stanie, w tym na lekarstwa i wizyty lekarskie. Stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę i ma cechy arbitralnej, a nie swobodnej oceny. Egzekwowanie należności z tytułu składek nie może prowadzić do sytuacji, że strona zmuszona zostanie do korzystania ze środków pomocy społecznej oferowanych przez państwo – a w niniejszej sprawie skarżący już i tak z takiej pomocy korzysta, co nie wzbudziło żadnego zainteresowania organu – organ konsekwentnie nie odnosi się w uzasadnieniu decyzji do tej kwestii. Stwierdził jedynie, że "okoliczność, że korzysta Pan ze świadczeń pomocy społecznej, nie stanowi wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że umorzenie zadłużenia leży w interesie publicznym. Interes publiczny należy rozumieć jako ochronę wartości wspólnych, w tym stabilności finansowej systemu ubezpieczeń społecznych oraz równego traktowania wszystkich płatników składek. Umorzenie zadłużenia w niniejszej sprawie prowadziłoby do naruszenia tych zasad, gdyż oznaczałoby przerzucenie ciężaru zobowiązań jednego płatnika na ogół ubezpieczonych". Trudno to uznać za jakąkolwiek rzetelną argumentację. Nie sposób również przyjąć, że okoliczność dotychczasowego wywiązywania się z umowy ratalnej stanowi wystarczający argument za odmową umorzenia należności, a takie stanowisko zaprezentował organ (str. 9 uzasadnienia decyzji, pierwszy akapit): "Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że 22 września 2022 r. zawarł Pan z ZUS umowę nr [...]o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, która jest realizowana. Ostatnia wpłata zaewidencjonowana na Pana koncie płatnika składek, miała miejsce 22 września 2025 r. i wynosiła 159,00 zł. Organ nie znajduje zatem podstaw do zrezygnowania z dochodzenia należności publicznoprawnych". Przecież skarżący wyraźnie podkreślał, że dotychczas spłacał raty, ale niezbędna w tym zakresie była pomoc córki, która już nie jest w stanie mu pomagać, a po przebytym w 2024 r. udarze znacznie zwiększyły mu się koszty leczenia i lekarstw. Organ nie odniósł się również i do tych okoliczności. Skarżący jest osobą w wieku emerytalnym, schorowaną. Dochód skarżącego jest obiektywnie bardzo niski, co przy podnoszonych przez niego okolicznościach dotyczących wieku, złego stanu zdrowia i związanych z tym wysokich wydatków powinno stanowić okoliczność przemawiającą za umorzeniem należności składkowych. Organ tymczasem uznał, że jest na odwrót. Z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika potrzeba zabezpieczenia niezbędnego minimum, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Takie kryterium powinno stanowić punkt odniesienia dla oceny stanu finansowego gospodarstwa domowego przy rozstrzyganiu o zasadności umorzenia zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne. Stosując wykładnię celowościową wprowadzenia do u.s.u.s. art. 28 ust. 3a oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia określających uzasadnione przyczyny umorzenia, kiedy nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było umożliwienie - w uzasadnionych przypadkach - egzystencji podmiotom zadłużonym, ich powrót do normalnego życia oraz brak konieczności korzystania przez nich z pomocy społecznej, aby nie doprowadzić tych osób do coraz większego ubóstwa, czy wpadania w spiralę zadłużeń. Fakt, że skarżący nie posiada innego zadłużenia niż to wobec ZUS, nie oznacza, że spłata zadłużenia nie doprowadzi do pogorszenia się jego i tak bardzo trudnej już sytuacji. Nie może to też przemawiać na jego niekorzyść. Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej będą zaspokojone (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Zaskarżona decyzja nie zawiera przekonującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. Argumentacja organu nie zasługuje na aprobatę. Istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy ma bowiem faktyczna sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego, które nie zostały prawidłowo ocenione. Ocena możliwości płatniczych zobowiązanego nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ nie ocenił materiału dowodowego w sposób prawidłowy, a wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Organ nie rozważył wszystkich możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast, by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14). Powyższe prowadzi do wniosku, że organ ponownie nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego istotnych w sprawie okoliczności. Przede wszystkim wciąż nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, a zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu organ również niewystarczająco w uzasadnieniu decyzji odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu nieuiszczonych składek. W uzasadnieniu decyzji z 18 września 2025 r. organ stwierdził jedynie, że: "Należności figurujące na Pana koncie są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na najstarszą zaległość figurującą na koncie postępowanie egzekucyjne zostało wdrożone 13 stycznia 2012 r. a następnie sukcesywnie obejmowano egzekucją kolejne należności. Zgodnie z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s.. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Obecnie prowadzone wobec Pana przymusowe dochodzenie zostało zawieszone z uwagi na zawarty 22 września 2022r. układ ratalny. Z informacji własnych wynika, że raty realizowane są zgodnie z harmonogramem". Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 17 listopada organ stwierdził jedynie: "ZUS zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z 18 września 2025 r. nr 1853/2025 i pozostają aktualne". Tymczasem akta administracyjne sprawy nie zawierają egzemplarza umowy ratalnej z 22 września 2022 r., a także aneksów do tej umowy z 10 października 2023 r. i z 7 października 2024 r. Organ nadesłał wprawdzie decyzje ustalające zobowiązania skarżącego wobec ZUS z tytułu składek i tytuły wykonawcze, jednakże w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (oraz w decyzji ją poprzedzającej z 18 września 2025 r.) nie zawarł wystarczających rozważań dotyczących okresów przerwania i zawieszenia biegu terminów przedawnienia – co powoduje, że okoliczności te są niejasne przede wszystkim dla skarżącego (i nieweryfikowalne dla Sądu). Tymczasem zgodnie z zasadą przekonywania, ujętą w art. 11 k.p.a., organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem, bądź ujmie bardzo pobieżnie (jak w niniejszej sprawie) istotne dla sprawy okoliczności. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do istotnych dla sposobu załatwienia sprawy faktów, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 11 k.p.a. Sąd stwierdza, że w aktach sprawy nie ma dokumentów, w oparciu o które organ przyjął, że do przedawnienia nie doszło. Sąd stwierdza zatem, że w uzasadnieniu decyzji organ powinien, w odniesieniu do poszczególnych okresów składkowych, przytoczyć swoje działania zmierzające do egzekucji należności, opisać postępowanie egzekucyjne i wydane w nim rozstrzygnięcia, a także załączyć je do akt sprawy, w tym umowę ratalną i aneksy do niej). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, przede wszystkim wieku i zdrowia skarżącego, jego niskiego dochodu i wydatków związanych z leczeniem, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Organ powinien wziąć pod uwagę, że konieczność spłaty należności w bardzo wysokiej kwocie (w stosunku do dochodów i wydatków skarżącego) nie może doprowadzić do sytuacji, w której osobie zobowiązanej bardzo trudno będzie funkcjonować w codziennym życiu, a podstawowe jej potrzeby nie będą zaspokojone. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. a.kr