IV SAB/Wr 1214/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 6 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi N. H. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego I. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 13 lipca 2025 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego; II. stwierdza, że bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o której mowa w punkcie I nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 13 lipca 2025 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego.

N. H. (dalej: Strona, Skarżąca) w dniu 7 października 2025 r. za pośrednictwem organu złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu (dalej: organ) w przedmiocie nierozpatrywania wniosku z dnia 13 lipca 2025 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na niepełnosprawne dziecko. Zarzuciła naruszenie art. 36 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 35 § 1 i 3 k.p.a. w przedmiocie niewydania decyzji finalnej w sprawie w terminie 30 dni, jak i niezawiadomieniu o przyczynach zwłoki. Strona wniosła o wydanie decyzji w terminie 7 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku oraz stwierdzenie rażącego naruszenia prawa i wystąpienie bezczynności. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w dniu 13 lipca 2025 r. do PUE ZUS wpłynął wniosek z żądaniem przyznania świadczenia wychowawczego. Dnia 24 września 2025 r. wniesiono ponaglenie w tym przedmiocie. Termin 30 dni ewidentnie został przekroczony a zawiadomienia o przyczynach zwłoki nie dokonano. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł wnoszę o odrzucenie skargi, a w razie jej nieodrzucenia wniósł o umorzenie postępowania sądowego jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu organ stwierdził, ze złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie oraz powinna zostać odrzucona. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego Skarżąca z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na okres 2025/2026 wystąpiła w dniu 26 lutego 2025 r. W dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy znajduje się karta pobytu z dostępem do rynku pracy ważna w okresie od 12 listopada 2021 r. do 25 sierpnia 2024 r. Ponadto Strona złożyła kolejny wniosek w dniu 13 marca 2025 r. na formularzu dedykowanym obywatelom U., którzy przybyli z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m. in. obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy. Za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ww. ustawy pomocowej uznaje się więc pobyt obywatela Ukrainy jego małżonka lub małoletnie dziecko, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" - tzw. rejestr SPEC PESEL, został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi - rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Stosownie do art. 1 ust. 2 -3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m. in. cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. Zgodnie z art. 42 ust 5a ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa jeżeli ostatni dzień okresu ważności zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego obywatelowi Ukrainy przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022r., okres ważności tego zezwolenia ulega przedłużeniu z mocy prawa do dnia 4 marca 2026 r. Skarżąca w dniu 24 września 2025 r. za pośrednictwem POG zwróciła się z prośbą o przyśpieszenie rozpatrzenia wniosku. Wniosek trafił do obsługi ręcznej z powodu koniecznego zweryfikowania wniosku w kontekście wcześniejszego wniosku Strony na to samo dziecko i dopiero informacją z dnia 14 października 2025 r. powiadomiono Stronę o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. w pełnej wysokości. W okoliczności sprawy Skarżąca pismem z dnia 7 października 2025 r. wywiodła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Z akt administracyjnych wynika jednak, że oprócz konieczności podjęcia czynności w sprawie, m.in. zweryfikowania wniosku w kontekście wcześniejszego wniosku wnioskodawcy na to samo dziecko, przedmiotowy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został rozpoznany przez organ niezwłocznie po wniesieniu skargi, tj. wydaniem w dniu 14 października 2025 r. informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko V. H. na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby informacje te zostały w jakikolwiek sposób wzruszone. W tym stanie rzeczy, skoro Skarżąca złożyła skargę na bezczynność, poprzedzoną ponagleniem, a jednocześnie organ w dniu 14 października 2025 r. wydał informację o przyznaniu wnioskowanego świadczenia wychowawczego, należy przyjąć, że stanowi to przeszkodę do stwierdzenia bezczynności oraz odrzucić skargę. W przypadku braku odrzucenia skargi organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego jako bezprzedmiotowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.). Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ww. przepisu. Dalsze przypadki zaskarżalnej bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania zostały unormowane w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Na wstępie rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności rozpoznawanej skargi. Wskazać należy, że w dniu wniesienia skargi na bezczynność organ nie wydał jeszcze rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, dla swej skuteczności musi ono zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość (por. postanowienie NSA (7) z 2 września 2020 r., II OSK 3732/18; CBOSA). Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18; z 30 stycznia 2020 r., II OSK 3092/19; z 13 października 2020 r., II OSK 71/20; dostępne w CBOSA), o ile tylko ponaglenie nie zostało wniesione przedwcześnie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Skarżąca spełniła powyższy wymóg formalny. W dniu 24 września 2025 r. wywiodła do organu ponaglenie. Dostrzeżenia ponadto wymaga, że do skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w toku postępowania administracyjnego i po wniesieniu ponaglenia, a zatem w świetle p.p.s.a. jest dopuszczalna. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że w przypadku skargi na bezczynność organu administracji publicznej przedmiotem kontroli sądu nie jest określony akt lub czynność, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Zgodnie z art. 35 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.)., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Wskazane przepisy są konsekwencją przyjęcia w Kodeksie szeregu zasad mających wyrównywać relacje między organem, a stronami postępowania. Wśród szeregu ustalonych zasad szczególne znaczenie ma zaś zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażona w art. 8 k.p.a., przy czym jej realizacji służy także zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego definiuje w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność jako niezałatwienie w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Dokonując szerszego wyjaśnienia pojęcia bezczynności należy sięgnąć także do piśmiennictwa i judykatury. Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.).Bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Za takim rozumieniem bezczynności opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że:"(z) treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.". Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów konkretny akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane. Z taką właśnie sytuacją, tj. upływem terminu załatwienia sprawy skutkującym bezczynnością organu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów wynika, że Strona w dniu 13 lipca 2025 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres 2025/2026. Wobec tego organowi od tego dnia rozpoczął bieg terminu na załatwienie przedmiotowego wniosku. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by od momentu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do czasu wniesienia skargi na bezczynność organ podejmował jakiekolwiek czynności zmierzające do rozpoznania wniosku Strony. Organ nie poinformował też Skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin jej załatwienia oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia, czym naruszył dyspozycję art. 36 § 1 k.p.a. Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia, bowiem wobec braku zawiadomienia, o którym mowa w art. 36 § 1 k.p.a., termin na rozpoznanie wniosku nie został przedłużony, a w konsekwencji załatwienie sprawy winno nastąpić w terminie wynikającym z 35 § 3 k.p.a. - tj. w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku. W tym terminie organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Sprawa nie została także załatwiona w terminie dwóch miesięcy od otrzymania przez organ ww. wniosku. Informację z dnia 14 października 2025 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego organ wydał dopiero w reakcji na złożoną przez Skarżącą w dniu 7 października 2025 r. skargę na bezczynność. W świetle zaistniałych okoliczności Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu złożonego przez Stronę wniosku, o czym, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd zobligowany był jednocześnie stwierdzić, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Dokonując oceny charakteru stwierdzonej bezczynności Sąd uznał, że naruszenie prawa w tym zakresie, nie miało rażącego charakteru, stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Sąd miał na względzie, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw strony. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Dla uznania, rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające zaś samo przekroczenie ustawowych obowiązków, w tym terminu do załatwienia sprawy, ale musi być ono znaczne bądź też przejawiać się w całkowitym braku reakcji na wniosek strony (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 675/12; postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się złej woli w działaniu organu. W opinii Sądu działanie organu jakkolwiek naruszało terminy zastrzeżone dla rozpoznania sprawy, to prawidłowe zrealizowanie wniosku Strony niezwłocznie po wniesieniu skargi do sądu nie daje podstaw do wywodzenia rażącego naruszenia prawa. W opisanych okolicznościach, zdaniem Sądu, stwierdzenie, że bezczynność organu nosiła cechy rażącego naruszenia prawa byłoby przejawem nadmiernego i niezasadnego w tym wypadku rygoryzmu, prowadzącego do wadliwego zastosowania art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. Z uwagi na to, że organ po wniesieniu skargi rozpoznał wniosek Strony przyznając w dniu 14 października 2025 r. świadczenie wychowawcze zdezaktualizowała się przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia sprawy i w tym zakresie Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowe, o czym orzekł w punkcie III sentencji wyroku. W obecnym stanie prawnym, załatwienie sprawy przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność nie skutkuje już umorzeniem całego postępowania sądowoadministracyjnego, lecz umorzeniem postępowania jedynie w odniesieniu do żądania skargi zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie. W orzecznictwie podkreśla się, że przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujący jest stan faktyczny z momentu orzekania przez sąd administracyjny i fakt dokonania czynności. Nie można bowiem zobowiązać organu do dokonania czynności, został przez organ termin przewidziany do jej wykonania. Umorzenie postępowania sądowego w takiej sytuacji w zakresie zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia oznacza jednocześnie uznanie przez sąd administracyjny, że organ administracji dopuścił się bezczynności (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19 wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt III OSK 1161/21, z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3812/21 oraz z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 470/18). O kosztach postępowania nie orzeczono. Skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika, a równocześnie nie poniosła opłat z uwagi na objęcie ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.