VI SA/Wa 556/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Maciej Borychowski Protokolant sekr. sąd. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi G. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 14 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną uchwałę

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej także jako "Prezydium NRA", "organ") uchwałą z 14 listopada 2024 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania G. K. (dalej także jako "skarżąca") na uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. (dalej organ I instancji, ORA) nr [...] z 26 września 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odmowy umorzenia zaległych składek samorządowych, umorzyło postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość (jednogłośnie w głosowaniu tajnym). Wydając powyższą uchwałę organ działał na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej także jako "k.p.a."). W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały z 14 listopada 2024 r. organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Uchwałą nr 31 z 26 września 2019 r. ORA odmówiła skarżącej umorzenia zaległych składek za okres lipiec 2016 - maj 2019 r. Odwołanie od powyższej uchwały wniosła skarżąca, zaskarżając uchwałę w pkt a) i b), wnosząc o jej uchylenie w punktach a) i b) i przekazanie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uwzględnienie wniosków odwołania o umorzenie zadłużenia w całości. Wspomnianą na wstępie uchwałą Prezydium NRA, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzyło postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość wskazując, że 18 grudnia 2020 r. [...] Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury w W. wydał orzeczenie, w którym orzekł wobec skarżącej karę wydalenia z Adwokatury, następnie zarządzeniem z 15 stycznia 2024 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w K skreślił skarżącą z listy adwokatów z dniem 11 października 2023 r. Zdaniem organu wobec skreślenia z listy adwokatów, z 11 października 2023 r. wygasły wszelkie więzi prawne, oparte o ustawę Prawo o adwokaturze i przepisy wewnętrzne samorządu adwokackiego, łączące skarżącą z samorządem adwokackim. Z uwagi na wydalenie skarżącej z Adwokatury i zerwanie więzi prawnych z samorządem adwokackim, a tym samym wygaśnięcie wszelkich stosunków prawnych, będących źródłem roszczeń skarżącej, w tym tych dotyczących umorzenia zaległych składek adwokackich, odpadła, zdaniem Prezydium NRA, podstawa faktyczna i prawna kontynuowania postępowania. W ocenie organu "jakąkolwiek przyczyną" wskazaną w art. 105 § 1 k.p.a. jest skreślenie skarżącej z listy Adwokatów Izby Adwokackiej w K. skutkujące wystąpieniem braku elementu materialnoprawnego stosunku prawnego, jaki łączył kiedyś skarżącą z Adwokaturą. W ocenie organu wszelkie postępowania związane z roszczeniami, dotyczącymi przynależności do Adwokatury, stały się więc bezprzedmiotowe i winny skutkować z tej przyczyny umorzeniem. Na powyższą uchwałę skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej uchwale Prezydium NRA zarzuciła naruszenie: - art. 107 § 1 i 3 k.p.a. albowiem organ zamiast umarzać postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość winien rozpoznać merytorycznie odwołanie skarżącej; ponadto zaskarżona uchwała nie spełnia wymogów powołanego przepisu; - art. 10 ust. 1 k.p.a. z uwagi na niewyznaczenie skarżącej terminu do zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed podjęciem zaskarżonej uchwały oraz uchwały z 26 września 2019 r.; - art. 105 § 1 k.p.a. albowiem w zaskarżonej uchwale organ umorzył postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, która to bezprzedmiotowość nie została uwzględniona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sygn. akt VI SA/Wa 56/23; - art. 118 k.c. albowiem Zgromadzenie Izby Adwokackiej w uchwałach z 26 czerwca 2015 r., 14 maja 2016 r., 19 maja 2017 r., 11 maja 2018 r. (okres umorzenia zadłużenia wskazanego we wniosku z 15 lipca 2019 r. i zaskarżonej uchwały ORA z 26 września 2019 r. nr 31) zobowiązało do rozpoznania wniosku o umorzenie zadłużenia tytułu składek korporacyjnych w postępowaniu administracyjnym przez organy adwokatury w tym ORA, Prezydium NRA a ewentualną skargę przez sądy administracyjne; - art. 45 Konstytucji – prawa sprawiedliwego, bezstronnego sądu z poszanowaniem prawa do rozpoznania wniosku o umorzenie zadłużenia bez zbędnej zwłoki oraz art. 1 ustawy dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1564 ze zm., dalej "p.o.a.") – prawa do obrony z uwzględnieniem ww. przepisu. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do: dołączenia zaskarżonej uchwały ORA z 26 września 2019 r. nr 31, uchwał Zgromadzenia Izby Adwokackiej z 26 czerwca 2015 r., 14 maja 2016 r., 19 maja 2017 r., 11 maja 2018 r. oraz uchwały z 5 kwietnia 2019 r. (która nie ma zastosowania w niniejszej sprawie) na okoliczność nałożenia na organy adwokatury, w tym ORA, Prezydium NRA i ewentualnie skarg sądy administracyjne do rozpoznania wniosku o umorzenie zadłużenia w postępowaniu administracyjnym; wezwania do zapłaty składek. Skarżąca wniosła także o dopuszczenie dowodu z: - akt WSA sygn. akt SAB/Wa 56/23 a w szczególności odpowiedzi skarżącej z 8 maja 2024 r. na wniosek organu o umorzenie postępowania; - akt Sądu Rejonowego w T. sygn. akt [...] na okoliczność, że Izba Adwokacka w Katowicach domaga się od pozwanej zapłaty składek za okres od 7.2016 r. i 5.2019 r., w której Izba Adwokacka nie podnosiła zarzutu utraty więzi i stosunków oraz nadużycie prawa podmiotowego art. 5 k.c. przez organy adwokatury, nie rozpoznanie wniosku skarżącej z 15 lipca 2019 r. o umorzenie zadłużenia oraz wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania złożonego w sprawie [...] do czasu zakończenia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku z 15 lipca 2019 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres 7. 2016 r. do 5.2019 r. tj. VI SAB/Wa 56/23; - uchwały Prezydium NRA z 14 listopada 2024 r.[...] załączonej do skargi kasacyjnej organu w sprawie o sygn. akt VI SAB/Wa 49/23, w której organ nie powołuje się na postanowienie SN z 11 października 2023 r. sygn. akt [...] i utraty więzi i przymiotu skarżącej jako strony postępowania w niniejszym postępowaniu; - powołanych wyżej uchwał Zgromadzenia Izby Adwokackiej. W odpowiedzi na skargę organ reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 poz. 1267 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej zwana "p.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że organ wraz z odpowiedzią na skargę nie nadesłał akt administracyjnych (osobowych) skarżącej wskazując, że akta znajdują się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie (VI Wydział), Naczelnym Sądem Administracyjnym. Organ nadesłał jedynie zaskarżoną uchwałę wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru zaskarżonej uchwały. Wobec powyższego jako akta administracyjne w niniejszej sprawie zostały odnotowane akta administracyjne ze sprawy VI SA/Wa 3903/23 – trzy zielone segregatory, tomy I-III oraz jedna teczka opisana tom IV akta zastępcze – wypożyczona z NSA ze sprawy VI SA/Wa 720/22. Ponadto do niniejszej sprawy została dołączona sprawa prawomocnie zakończona VI SAB/Wa 56/23. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała Prezydium NRA z 14 listopada 2024 r. o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wydając wspomnianą uchwałę Prezydium NRA działa jako organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącej (k. 95-98 – tom IV opisany jako "akta zastępcze", dalej "tom IV") na uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z 26 września 2019 r. (k. 93-94 tom IV) Jako podstawę materialnoprawną zaskarżonej uchwały organ wskazał art. 105 § 1 k.p.a. Na wstępie Sąd zwraca uwagę na braki w przedstawionym przez organ w zaskarżonej uchwale Prezydium NRA stanie faktycznym i prawnym sprawy. Uchwała ORA z 26 września 2019 r. nie została wydana w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odmowy umorzenia zaległych składek samorządowych. Wspomnianą uchwałą ORA w pkt a) na zasadzie art. 44 ust. 1 p.o.a. w zw. z uchwałą Zgromadzenia Izby Adwokackiej w K. z 5 kwietnia 2019 r. nie uwzględniła wniosku skarżącej z 15 lipca 2019 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu nie regulowania składek korporacyjnych z uwagi na przedawnienie (za okres 04.2016 r. do 06.2016 r.); a w pkt b) na zasadzie art. 44 ust.1 p.o.a. w zw. z uchwałą Zgromadzenia Izby Adwokackiej w K. z 5 kwietnia 2019 r. nie uwzględniła wniosku skarżącej z 15 lipca 2019 r. o umorzenie zadłużenia za okres 07.2016 r. do 05.2019 r. z uwagi na trudną sytuację finansową. Wspomniany wniosek skarżącej z 15 lipca 2019 r. znajduje się na k. 83 akt (tom IV). Podkreślić należy, że Prezydium NRA wydało kontrolowaną uchwałę z 14 listopada 2024 r. w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej. Wydając zaskarżoną uchwałę Prezydium NRA, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzyło postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Przy czym z tak sformułowanego rozstrzygnięcia nie sposób przyjąć, jakie postępowanie Prezydium NRA umorzyło. Jednakże nie ulega wątpliwości, że Prezydium NRA działa tu jako organ odwoławczy. Tym samym jeśli kontrolowana uchwała zostaje wydana w postępowaniu odwoławczym, to sentencja rozstrzygnięcia, powinna zawierać się w zamkniętym katalogu określonym w treści art. 138 k.p.a. Wspomniany przepis określa sposoby zakończenia postępowania odwoławczego w przypadku stwierdzenia, że odwołanie jest dopuszczalne i zostało wniesione w terminie. W sytuacji natomiast stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminowi do wniesienia odwołania zastosowanie znajduje art. 134 k.p.a. I tak skoro art. 138 k.p.a. określa sposoby zakończenia postępowania odwoławczego, to wskazuje także rodzaje decyzji organu odwoławczego. Powyższe oznacza, że Prezydium NRA jako organ odwoławczy, jest uprawniony jedynie do wydania uchwały o treści takiej, jak wymienione we wskazanym przepisie. Zatem organ odwoławczy może utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1) albo uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3). Tymczasem wskazane w treści zaskarżonej uchwały rozstrzygnięcie nie zawiera się w katalogu rozstrzygnięć zawartych w treści art. 138 k.p.a., a co za tym idzie zaskarżona uchwała wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcie jest jednym z najważniejszych składników decyzji, co ma związek z władczym charakterem aktu administracyjnego, który kształtuje prawa i obowiązki strony, a zatem musi być jednoznaczne i precyzyjne. Wskazany obowiązek wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności zawartej w art. 6 k.p.a. i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). W niniejszej sprawie treści uchwały, zarówno rozstrzygnięcie, jak i uzasadnienie nie są jednoznacznie, nie wynika z nich jakie postępowanie Prezydium NRA umorzyło, czy postępowanie odwoławcze, w myśl art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., czy też zamiarem organu odwoławczego było umorzenie postępowania w pierwszej instancji, czyli z wniosku skarżącej z 15 lipca 2019 r. o umorzenie zadłużenia (za okresy tam wskazane). Przy czym treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. pozwala na uchylenie decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji, nie zaś na samo umorzenie postępowania. Ponadto Sąd wskazuje, że pomiędzy umorzeniem postępowania przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. istnieją zasadnicze różnice a organ odwoławczy nie może umorzyć postępowania przed organem I instancji bez wcześniejszego orzeczenia o uchyleniu zaskarżonej decyzji tego organu, co wyraźnie wynika z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Przy tym organ odwoławczy nie może umorzyć postępowania bezpośrednio na podstawie art. 105 k.p.a., ponieważ zakres, jak już wcześniej wskazano, możliwych decyzji organu odwoławczego regulują wyłącznie przepisy art. 138 k.p.a. W niniejszej sprawie art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a. Warto podkreślić, że w myśl art. 105 § 1 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo części wydaje organ administracji publicznej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części. W orzecznictwie przyjmuje się, że umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego ( por. wyrok NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1317/13). Przedmiotem tym jest zaś konkretna sprawa administracyjna, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Decyzja o umorzeniu postępowania powinna być wydana wtedy, gdy rozstrzygnięcie o określonych uprawnieniach lub obowiązkach stało się zbędne, albo też organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dodatkowo zauważyć należy, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jest organem wykonawczym Naczelnej Rady Adwokackiej (art. 59 p.o.a.), która to m. in. reprezentuje adwokaturę, sprawuje nadzór nad działalnością Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, sprawuje nadzór nad działalnością okręgowych rad adwokackich oraz nadzór nad kształceniem aplikantów przez te rady. W sytuacji zatem, w której zadaniem adwokatury jest udzielanie pomocy prawnej, współdziałanie w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz kształtowaniu i stosowaniu prawa (art. 1 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze), nie sposób nie dostrzec sprzeczności w przypisanej jej roli a wystąpieniem w ramach kontrolowanej sprawy po stronie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej opisanych powyżej naruszeń. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydium NRA uwzględni zaprezentowane powyżej uwagi Sądu. W szczególności zadaniem organu będzie przedstawienie stanu faktycznego opartego na całości akt sprawy. Prezydium NRA wskaże przy tym daty pism procesowych, ewentualnie numery kart akt administracyjnych, uwzględniając, że w niniejszej sprawie obejmują one cztery tomy, a także opisze odpowiednio wyczerpująco przebieg całego postępowania wraz z informacjami dotyczącymi innych toczących się postępowań, które mogą mieć wpływ na toczące się postępowanie. W ocenie Sądu przedstawienie przebiegu postępowania może mieć znaczenia także w kontekście podanej przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały informacji o przedawnieniu zobowiązania z tytułu składek adwokackich. Zadaniem organu będzie sformułowanie osnowy uchwały i podanie podstawy prawnej oraz spójność uzasadnienia z wydanym rozstrzygnięciem. Ponadto przeprowadzając postępowanie organ winien uwzględniać zasady prowadzenia postępowania administracyjnego m. in. art. 7, 10, 12, 77 k.p.a., a wydając uchwałę także art. 107 k.p.a.. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną uchwałę. Wobec zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w niniejszej sprawie brak było podstaw do orzekania w przedmiocie kosztów postępowania.