II SA/Gl 1528/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2026 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 października 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/978/2025/14511 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Prezydent Miasta M. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 3 września 2025 roku, Nr [...], działając na podstawie art. 17, 20 i innych ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 – dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 - dalej: k.p.a.) i in., orzekając wobec M. K. (dalej: strona, skarżący), odmówił mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem urodzonym w 1987 r. W treści uzasadnienia wskazano m. in., że osoba wymagająca opieki zamieszkuje samodzielnie. Na podstawie przedłożonego orzeczenia ustalono, iż syn został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Ważność orzeczenia upływa w 2029 r. Niepełnosprawność istnieje od 23. roku życia. Wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie określić ram czasowych oraz ilości czasu, jaki poświęcany jest na opiekę nad synem, co wynika m. in. z rodzaju choroby, częstotliwości występowania zaburzeń z nią związanych oraz z innych nieprzewidzianych czynników związanych z niepełnosprawnością. Strona spełnia przesłanki wynikające z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm. – dalej: u.ś.w.), w związku z czym w niniejszym postępowaniu mają zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ nie stwierdził istnienia bezpośredniego związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu synowi. Strona podkreślała, że nie jest w stanie podać ram czasowych sprawowanej opieki z uwagi na charakter choroby, na którą cierpi, zaś czynności stricte opiekuńcze wymienione przez zainteresowanego, to dbanie o higienę oraz przymuszanie do jedzenia. Te czynności są podejmowane przez stronę w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia syna. W pozostałym czasie ograniczają się one do nadzoru i czuwania czy stan zdrowia syna nie uległ pogorszeniu. Obowiązki takie jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, wspólne spędzanie czasu są czynnościami związanymi z tzw. prowadzeniem domu i nie mogą być traktowane jako te, które nie pozwalają stronie na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Od powyższej decyzji z zachowaniem terminu ustawowego odwołanie złożyła strona wyrażając swoje niezadowolenie i wniosła o przyznanie świadczenia. Wskazała, że opiekuje się synem i spełnia wszystkie przesłanki. Naruszono art. 6, 7, 8, 75, 77, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) decyzją z dnia 16 października 2025 roku, nr SKO.PSŚ/41.5/978/2025/14511, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało m. in., że strona nie musi całodobowo wykonywać względem syna takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. W ocenie składu orzekającego Kolegium zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym synem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. Syn zamieszkuje sam, jest w stanie samodzielnie wstać z łóżka, dokonać samodzielnie toalety, ubrać się. Samodzielnie spożywa posiłki, obecnie nie wymaga podawania leków, porusza się samodzielnie. Tak więc czynności względem syna wykonywane przez stronę mogą być realizowane w warunkach zatrudnienia (przy odpowiedniej organizacji czynności porządkowych, zakupów, czy wcześniejszego przygotowania posiłków) i nie wymagają całkowicie rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Skargę na powyższą decyzję wniosła strona. Zarzucono: 1) Naruszenie przepisów dotyczących praw nabytych wnioskodawcy, poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy poprzednia decyzja przyznająca prawo do świadczenia pozostaje w mocy; 2) Dokonanie błędnej wykładni przepisów u.ś.r., ze szczególnym uwzględnieniem art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ustaw powiązanych ze świadczeniem pielęgnacyjnym; 3) Zaniedbanie wykładni systemowej i celowościowej, poprzez wysuwanie niewłaściwych wniosków oraz zastosowanie własnej uznaniowości w ocenie związków przyczynowo-skutkowych w ocenie zebranego materiału dowodowego na każdym etapie postępowania wraz z przeprowadzeniem czynności, w tym dowodowych, pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia wraz z nieustaleniem stanu faktycznego w sposób prawidłowy; 4) Pomijanie stanu faktycznego; 5) Przekształcanie przesłanek pozytywnych dla sprawy w przesłanki negatywne; 6) Brak logicznego powiązania treści decyzji z uzasadnieniem. Wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona już wcześniej opiekowała się synem i spełniała wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia. Organy obu instancji nie posiadają żadnych kompetencji ustawowych do zadawania pytań dotyczących opieki, pielęgnacji, rodzaju choroby, wsparcia, a tym bardziej do zadawania pytań stricte medycznych. Nie mają też dostępu do dokumentacji medycznej oraz żądania wyjaśnień związanych z rodzajem choroby. Tym samym podważają nie tylko dokument urzędowy, jakim jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ale też intencje ustawodawcy. Podjęcie pracy zarobkowej wyklucza w praktyce sprawowanie opieki i ją marginalizuje. Syn mieszka sam, co w ocenie organu odwoławczego stanowić ma przesłankę negatywną. Tymczasem jest to przesłanka pozytywna, ponieważ dojazdy są utrudnieniem, zabierają czas, absorbując opiekunowi dodatkowo siły i środki. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Organy ustaliły, że zachodzą przesłanki z art. 63 ust. 3 u.ś.w., w związku z tym postępowanie prowadzono na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Przepis ten jednocześnie wskazywał, że warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. To oznacza, że powoływanie się przez skarżącego na jakiekolwiek prawa nabyte nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, bowiem to ustawodawca nakazał ponowne zweryfikowanie okoliczności związanych z ww. świadczeniem rodzinnym. Niektóre z praw przyznawane są czasowo (np. na dany okres, albo do momentu odpadnięcia przesłanek ich udzielenia), zatem żądanie dalszego wypłacania ww. świadczenia z powołaniem się na prawa nabyte nie znajduje podstawy prawnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zgodnie z brzmieniem poprzednim) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak ustalono, skarżący nie sprawuje obecnie nad synem opieki w takim zakresie, że nie mógłby podjąć zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze. Ma również możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, która pozwalałaby w większym stopniu dostosować czas wykonywanych czynności zawodowych do potrzeb syna. Świadczenie pielęgnacyjne (w powyższym rozumieniu) ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia zatrudnienia lub rezygnacją z niego w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20). Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wynika, że realizacja celu, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, jest możliwa tylko w przypadku niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Ponadto niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia musi mieć charakter całkowity, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia ma charakter stały lub długotrwały. W konsekwencji przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m. in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie (pracę). Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową (np. wyrok WSA w Kielcach z 15 listopada 2012 r., sygn. II SA/Ke 726/12). Także NSA zaznacza, że aby można było mówić o opiece w ówczesnym rozumieniu u.ś.r. musi być ona stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20). Skarżący w skardze koncentruje się nad kwestią, że skoro wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, to organy nie powinny od niego oczekiwać jakikolwiek szczegółowych informacji o opiece i powinny być tu związane dokumentem urzędowym. W orzecznictwie zasadnie podnosi się, że art. 17 ust. 1 ww. ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia lekarskiego sprawia, iż świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami chorymi różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne (np. wyrok WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21). Postępowanie o świadczenie pielęgnacyjne jest postępowaniem wnioskowym, a nie prowadzonym z urzędu, zatem to stronie powinno zależeć, by wykazać wszelkie okoliczności istotne dla sprawy. Jak ustalono, także na podstawie wypowiedzi samego skarżącego, zakres sprawowanej opieki oraz poszczególne czynności nie są na tyle angażujące, by strona nie mogła podjąć działalności zawodowej. Syn mieszka samodzielnie, co świadczy o tym, że przez bardzo dużą część doby musi radzić sobie we własnym zakresie. Syn jest w stanie samodzielnie wstać z łóżka, dokonać samodzielnie toalety, ubrać się. Samodzielnie spożywa posiłki. Świadczą o tym wypowiedzi samego skarżącego zawarte we wniosku oraz w piśmie/oświadczeniu z dnia 15 maja 2025 r. Wprost wskazywał skarżący w ostatnim wymienionym tu oświadczeniu, że syn "(...) nie ma dysfunkcji fizycznych organizmu i nawet od kilkunastu lat nie choruje na przeziębienia, grypy i inne sezonowe choroby. Nie wymaga czynności pielęgnacyjnych z mojej strony z wyjątkiem strzyżenia włosów (...)". W toku postępowania przeprowadzono także wywiad środowiskowy, który potwierdził, że syn mieszka i gospodaruje samodzielnie. W czasie hospitalizacji, która niekiedy ma miejsce, opieka sprawowana jest przez inne osoby. Miało to miejsce m. in. w toku postępowania administracyjnego przez wiele tygodni, co wynika z notatki z 21 maja 2025 r. Czynności skarżącego ograniczają się więc do kontroli zachowania syna, kiedy ten nie przebywa w szpitalu (i to nie przez całą dobę, skoro syn mieszka sam pod innym adresem), przebywania razem, wspólnego wykonywania czynności życiowych, rozmów, kontroli przyjmowania leków, opłacania rachunków, tj. wspomagania syna w czynnościach życia codziennego. Rozmowy z dziećmi są zwykłą czynnością w każdej rodzinie. Zakupy mogą być wykonane z zapasem, posiłki z kolei mogą być przygotowane wcześniej, np. na cały dzień. Charakter części zajęć/obowiązków nie wymaga, by były wykonywane codziennie (np. pomoc przy wizytach lekarskich, płatności zobowiązań). Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, zakupy, itp.) podejmowane są przez każdą osobę, która prowadzi gospodarstwo domowe. Z okoliczności sprawy nie wynika, by skarżący musiał codziennie i całodobowo wykonywać względem syna takie zabiegi opiekuńcze, które wymagałyby stałej obecności i nieustannego zaangażowania, o czym świadczy zamieszkiwanie pod innym adresem. Z powyższych powodów nie można przyjąć, że zakres opieki sprawowanej przez stronę ma obecnie charakter stały lub długotrwały oraz uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Istnieją także możliwości wykonywania różnych prac, np. w ramach własnej działalności gospodarczej, kiedy samemu decyduje się o tym, kiedy i jak długo prace są wykonywane. Skarżący, jak każdy ojciec, ma prawny obowiązek pomocy dziecku i przepisy nie przewidują, że ma za to otrzymywać wynagrodzenie ze Skarbu Państwa (np. art. 128, 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy; t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 236). Organ i Sąd oceniają przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mając na uwadze stan faktyczny z daty wydawania kontrolowanej decyzji, a nie sprzed kilku lat (kiedy – co niewykluczone – istniały przesłanki pobierania ww. świadczenia), albo przyszły. Organ zastosował art. 79a § 1 i 2 k.p.a., szczegółowo pouczył o prawach oraz dał możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie doszło zatem do naruszenia art. 6 – 9, 75, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., art. 63 ust. 3 u.ś.w., art. 2, 7, 32, 69 oraz 71 ust. 1 Konstytucji RP, ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.