II SA/Gl 377/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2026 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 czerwca 2023 r., nr SKO.GN/41.8/99/2023/10466/WS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości oddala skargę.

Decyzją z 25 lipca 2022 r., nr [...] (decyzja podziałowa), Prezydent Miasta K. (Prezydent), działając na podstawie art. 95 pkt 7, art. 96 ust. 1 i 4 oraz art. 99 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 399, dalej w skrócie: "u.g.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a."), zatwierdził podział działki położonej w K., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], w obrębie Dzielnicy [...], w rejonie ulic [...] i [...], będącej własnością Miasta K., wydzielając z niej dwie działki: nr [...] o pow. 0,0407 ha oraz nr [...] o pow. 0,0184 ha. Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2023 r. Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] w K. (dalej: Wspólnota, skarżąca) zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO, Kolegium) o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej, w której nie uzasadniono "niezbędności" podziału działki. Uzasadniając swój interes prawny podała, że zajmowany przez nią budynek mieszkalny o pow. 355 m² jest położony na działce nr [...] o pow. 389 m² i bezpośrednio sąsiaduje z nowopowstałą działką nr [...]. Z tego powodu istnieje roszczenie w stosunku do Miasta K. o zawarcie umowy przeniesienia własności lub oddania w użytkowanie wieczyste przyległej nieruchomości lub jej części, co również nie wystarczy do zaspokojenia tego roszczenia, bezpośrednio wynikającego z art. 209a u.g.n. Postanowieniem z 20 czerwca 2023 r., nr SKO.GN/41.8/99/2023/10466/WS, Kolegium, działając na podstawie art. 61a w związku z art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej, wskazując, że w niniejszej sprawie skarżąca nie ma interesu prawnego. Zdaniem SKO przedstawiony we wniosku interes nie jest wystarczający i nie uprawnia do brania udziału w nieważnościowym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym podziału nieruchomości, gdyż ma cechy wyłącznie interesu faktycznego. W skardze na powyższe postanowienie, skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości, zawarła zarzuty naruszenia: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu zweryfikowania istnienia interesu prawnego skarżącej do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej; - art. 61a § 1 k.p.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania pomimo tego, że gdy brak interesu prawnego wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest oczywisty, budzi wątpliwości i wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania, ale kontynuować je i w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania; - art. 28 k.p.a. w zw. z art. 97 ust. 1 w zw. z art. 209a i w zw. z art. 95 pkt. 4 u.g.n., poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżąca nie posiada przymiotu strony, podczas gdy skarżąca posiada interes prawny w niniejszym postępowaniu wynikający z przysługującego jej roszczenia o nabycie części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i w tym celu przysługuje jej zarówno możliwość sądowego dochodzenia tego roszczenia jak i prawo do inicjowania postępowania działowego działki nr [...]; - art. 28 k.p.a. i art. 97 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 140, 144 i 145 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm. – dalej: k.c.), poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżąca nie posiada przymiotu strony, podczas gdy skarżąca posiada interes prawny, by uczestniczyć jako strona w postępowaniu dotyczącym podziału nieruchomości sąsiedniej, w wyniku którego mogą zostać wydane rozstrzygnięcia kształtujące stosunki na jej nieruchomości, tj. wpływające na sposób wykonywania prawa własności tej nieruchomości, w tym sposób korzystania z nieruchomości (dostęp do drogi publicznej). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1491/23, oddalił powyższą skargę wskazując, że skoro podział nieruchomości nie oddziałuje na nieruchomości sąsiednie, a w szczególności nie kształtuje odmiennie granic między przylegającymi gruntami, ustawodawca nie wprowadza w postępowaniu podziałowym przesłanki np. ochrony interesów właścicieli sąsiednich nieruchomości. Wyjaśnił następnie, że odmiennie kształtuje się to zagadnienie w przypadku podziału nieruchomości niezależnie od ustaleń planu miejscowego w celu wydzielenia działki budowlanej niezbędnej do korzystania z budynku mieszkalnego (art. 95 pkt 7 u.g.n.). Sąd uznał jednak, że w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Na skutek skargi kasacyjnej skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z dnia 7 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 837/24, uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA zgodził się ze skarżącą, że w rozpoznawanej sprawie podział dokonany został na podstawie art. 95 pkt 7 u.g.n. Zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż podlegająca podziałowi działka sąsiaduje bezpośrednio z działką, na której posadowiony jest budynek skarżącej. Uwzględniając skargę kasacyjną NSA zauważył, że WSA w Gliwicach nie badał możliwości przyznania skarżącej przymiotu strony w postępowaniu nadzorczym z uwagi na roszczenie wynikające z art. 209a u.g.n. W tym zakresie wskazał zatem na konieczność rozważenia, czy skarżąca ma interes prawny w żądaniu wszczęcia postępowania w stosunku do decyzji podziałowej, uwzględniając zarówno podstawę prawną wydanej decyzji, jak i argumentację skarżącej dotyczą przysługiwania jej roszczenia z art. 209a u.g.n. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który był podstawą wniosku, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Gdy żądanie nie pochodzi od strony lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej - w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. - wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z uchwałą NSA z 11 kwietnia 2005 r., OPS 1/04, mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. Tak jednak jak w postępowaniu administracyjnym interes ten musi być wywodzony przede wszystkim z przepisów prawa materialnego, to w postępowaniu sądowoadministracyjnym, może być on oparty także o przepisy prawa procesowego lub ustrojowego. Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. W orzecznictwie sądowym wskazuje się jednolicie, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, aktualny, a także rzeczywisty, a nie tylko hipotetyczny. Czynnikiem odróżniającym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi lub uprawnienie do ubiegania się o udzielenie mu ochrony (np. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. II OSK 1983/22 i podane tam orzecznictwo). W przypadku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) zasadą jest, że stroną w takim postępowaniu, a zarazem podmiotem, który może żądać jego wszczęcia, jest osoba, która była uznana za stronę w postępowaniu zakończonym wydaniem rozstrzygnięcia w postępowaniu zwykłym (zob. art. 157 § 2 k.p.a.). Jednakże w tym zakresie nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad, które można stosować automatycznie w każdej sprawie. Nie zawsze osoba, która miała status strony w postępowaniu zwykłym, musi mieć ten przymiot także w postępowaniu nadzwyczajnym. Może też zdarzyć się sytuacja odwrotna, a mianowicie, że podmiot, który nie był uznany za stronę w postępowaniu zwykłym, będzie miał taki status w postępowaniu nadzwyczajnym. Zatem kwestie te należy zawsze rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie, jakiego interesu prawnego lub faktycznego mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 932/09 i z dnia 2 marca 2007 r. sygn. akt II OSK 347/06). Przede wszystkim we wniosku o wszczęcie postępowania zarzuca się, że decyzja Prezydenta Miasta z dnia 25 lipca 2022 roku została wydana z rażącym naruszeniem art. 95 pkt 7 u.g.n., gdyż w sprawie brak było przesłanek przedmiotowych do zatwierdzenia podziału działki na podstawie wskazanego przepisu. W konsekwencji doszło również – jak się argumentuje – do rażącego naruszenia zakazu dokonywania podziału, określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, wskutek którego dochodzi do powstania działek o powierzchni poniżej 350 m2 (s. 8 wniosku). To samo wynika z zarzutów na s. 1 i 2 wniosku. Są to zatem argumenty merytoryczne kierowane przeciwko decyzji podziałowej, która została wydana bez udziału Wspólnoty. Jeśli ta uważała, że posiada(ła) interes prawny, by móc negować zasadność zastosowania art. 95 pkt 7 u.g.n. w ww. postępowaniu, powinna była wystąpić w stosownym czasie z wnioskiem o wznowienie postępowania. W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się bowiem postępowanie, jeżeli "strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu" (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W skardze do WSA wywodzi się, że "(...) skarżąca posiada interes prawny do uczestniczenia jako strona w postępowaniu dotyczącym podziału nieruchomości sąsiedniej (...)" (zarzut III, s. 2). Świadczy to jasno o fakcie, że przesłanka wznowieniowa jest traktowana jako argument w postępowaniu nieważnościowym. Zatem tryb wznowieniowy był właściwy dla oceny tego rodzaju wyżej cytowanych argumentów. Nie można zastępować jednego trybu nadzwyczajnego (wznowieniowego) innym (nieważnościowym). Każdy z nich oparty jest na odmiennych przesłankach. Nie jest też dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji (np. wyrok NSA z 17 sierpnia 1999 r., II SA/Gd 1704/97, LEX nr 44092). Generalnie podział nieruchomości gruntowej jest wykonywaniem prawa własności, nieoddziałującym na sytuację prawną właścicieli nieruchomości sąsiednich, gdyż polega na wydzieleniu działek granicami przebiegającymi wewnątrz nieruchomości, a więc czynność taka nie ma wpływu na granice zewnętrzne dzielonego gruntu, które pozostają niezmienione. Co do zasady zatem właściciel nieruchomości przyległej do nieruchomości, w odniesieniu do której wszczęto postępowanie administracyjne o jej podział, nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Dlatego też Wspólnota nie została tak potraktowana (zob. też np. wyrok WSA w Białymstoku z 24 września 2009 r., II SA/Bk 493/08). Skoro zarzuca, że miała "interes prawny do uczestniczenia jako strona w postępowaniu dotyczącym podziału nieruchomości" mogła skorzystać z uprawnień z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. SKO odniosło się wyraźnie do treści art. 209a u.g.n. i przedstawiło w tym kontekście rozbudowaną argumentację. Zauważyło zasadnie, że dokonany już podział nie unicestwia ewentualnego roszczenia wynikającego z art. 209a u.g.n. Zgodnie bowiem z ustępem 5 tegoż przepisu przywołaną regulację stosuje się odpowiednio także w odniesieniu do nieruchomości gruntowej lub jej części, która nie przylega do działki gruntu, o której mowa w ust. 1, jeżeli jest ona niezbędna do prawidłowego i racjonalnego korzystania z budynku. Nie jest jednak rzeczą niniejszego postępowania, by w kwestii zasadności tego rodzaju potencjalnego roszczenia wypowiadać się tu merytorycznie. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 28, 61a § 1, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 156 §1 pkt 2, 157 § 2 k.p.a., 95 pkt 4 i 7, 97 ust. 1, 209a u.g.n., art. 140, 144 i 145 k.c., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.