II SA/Ol 402/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Decyzją z 27 sierpnia 2020 r. Prezydent [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił K.J. (dalej: "Skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę, gdyż stwierdził, że choć Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest to, że ma ona ustalone prawo do emerytury. Ponadto, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w terminach określonych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r. poz. 111, z późn. zm., dalej: u.ś.r.), co również uniemożliwia przyznanie przedmiotowego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: "Kolegium") decyzją z 28 września 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Podtrzymało bowiem ocenę organu pierwszej instancji, że skoro Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez Skarżącą na ww. decyzję, wyrokiem z 21 stycznia 2021 r., II SA/Ol 833/20, uchylił zaskarżoną decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Kolegium, wyrokiem z 18 listopada 2021 r., I OSK 773/21, oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA. NSA przyznał rację WSA, który uznał, że brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, oraz trafnie wskazał, że wykładnia literalna powoduje dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury. Podzielił stanowisko WSA, że należy umożliwić osobie uprawnionej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Decyzją z 28 marca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 27 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że stosując się do wytycznych Sądu, postanowieniem z 14 lutego 2022 r. zobowiązało Skarżącą do udzielenia informacji, czy nadal opiekuje się matką i poinformowało o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W odpowiedzi, Skarżąca przedłożyła akt zgonu matki, która zmarła 7 lipca 2021 r. Nie złożyła wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Kolegium wyjaśniło, że możliwe byłoby przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie tego prawa do daty zgonu osoby, nad którą sprawowana była opieka. W świetle przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wykluczone jest jednak zawieszenie wypłaty emerytury już pobranej. W złożonej na powyższą decyzję Kolegium skardze Skarżąca zarzuciła, że z uwagi na zaniechania organów została pozbawiona możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie uzyskała stosownych pouczeń. Nie miała wiedzy, że w dacie składania wniosku miała ewentualny obowiązek zawieszenia emerytury, natomiast nie ma możliwości złożenia wniosku wstecz, przez co poniosła szkodę. Wskazała, że Kolegium dopiero w lutym 2022 r. odniosło się do kwestii zawieszenia emerytury, co jednak w tej dacie było już niemożliwe. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że od 9 stycznia 2020 r. osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty winna otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, stwierdził bowiem, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r. Ewentualnie uprawnionemu winna zostać wypłacana różnica. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie procesowym z 23 lipca 2022 r. pełnomocnik Skarżącej ustanowiony z urzędu podtrzymał skargę i uzupełnił argumentację zawartą w skardze. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie Kolegium odmówiło przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenie pielęgnacyjnego, gdyż Skarżąca nie zawiesiła posiadanego prawa do emerytury. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Stanowisko Kolegium jest zgodne z poglądem wyrażonym przez sądy administracyjne orzekające już w niniejszej sprawie. Dostrzegając potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej normy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, NSA w powołanym wyroku z 18 listopada 2021 r., I OSK 773/21, opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Ustawodawca wprowadził w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych (świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. NSA uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym prawo to ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem w art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Jak zauważył NSA, zawieszenie prawa do emerytury wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że Skarżąca nie złożyła wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Tym samym, w dacie orzekania przez Kolegium nadal istniała opisana wyżej negatywna przesłanka przyznania spornego świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. K. Małysa-Sulińska (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). Zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego zaistnieje po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zatem nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, a warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest zawieszenie prawa do emerytury, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od daty zawieszenia prawa do emerytury. W realiach rozpoznawanej sprawy wykluczona jest więc możliwość przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku do dnia śmierci jej matki. Wyłącznie zawieszenie prawa do emerytury w tym okresie wyeliminowałoby negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Na powyższą ocenę nie może wpłynąć okoliczność, że Skarżąca we właściwym czasie nie została poinformowana przez organy administracji o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenie prawa do emerytury. Zauważyć należy, że ta możliwość została wskazana już w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 21 stycznia 2021 r. Wobec tego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił. Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.