III SA/Kr 49/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.

Decyzją z dnia 5 października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy O z dnia 14 lipca 2021 r., znak: [...] odmawiającą przyznania J. P. (dalej: skarżący), świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką C. P. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 14 lipca 2021., organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (1936 r.) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności z dnia 12 kwietnia 2021 r., ustalającym że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności – stopień niepełnosprawności przyznano do dnia 30 kwietnia 2023 r. Niepełnosprawność istnieje od dnia 12 października 2019 r., a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 grudnia 2019 r. Uwzględniając treść wyroku Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 – organ uznał, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i z tych powodów odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją, zarzucając błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 17 ust. 1, 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy wskazał, że matka skarżącego cierpi na wiele chorób, w 2020 r. przeszła zawał mózgu oraz jest po złamaniu lewej kości udowej oraz jest osobą, która wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy inne osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący, po rozwodzie mieszka razem z matką, zaś sprawowanie przez niego opieki nad matką polega na: robieniu zakupów, gotowaniu, sprzątaniu, podawaniu leków, pomocy przy higienie osobistej oraz paleniu w piecu węglowym. Kolegium nie kwestionowało, że skarżący opiekuje się matką oraz że matka takiej opieki wymaga, jednak podkreśliło, że sprawowanie stałej, osobistej opieki nad bliską osobą posiadającą orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, nie jest jedynym i wyłącznym kryterium przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadniczym kryterium dla przyznania prawa do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania takiej opieki, względnie niepodejmowanie zatrudnienia wyłącznie z tej przyczyny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż opieka ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Kolegium wskazało, że obowiązek pomocy rodzicowi wynika z obowiązku alimentacyjnego dziecka względem rodzica, co wynika wprost z regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w związku z czym świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie jest to również forma wynagrodzenia przez Państwo osób, które realizują swój obowiązek prawny (obowiązek alimentacyjny), w związku z czym świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako gratyfikacja ze strony Państwa za realizację obowiązku prawnego czy jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za faktyczną rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, a nie z innych przyczyn. Powyższa przesłanka jest zatem zasadniczą, podstawową okolicznością - oprócz faktu sprawowania opieki - warunkującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Stad też związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, która niewątpliwie wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przyznawanym osobie niepełnosprawnej, nawet w stopniu znacznym, ale jej opiekunowi, wyłącznie w sytuacji, gdy można stwierdzić bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Natomiast jak wynika z materiałów dowodowych zebranych w sprawie, skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy od 1 kwietnia 2000 r. jako osoba długotrwale bezrobotna, nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ostatnia przyjęta przez skarżącego propozycja pracy z PUP miała miejsce w maju 2000 r., a dołączonych do akt materiałów dowodowych nie wynika, aby w okresie późniejszym skarżący przez dłuższy okres czasu pozostawał w zatrudnieniu lub czy podejmował inna aktywność zawodową. Skoro zatem rezygnacja z zatrudnienia i jednocześnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego trwają bowiem od maja 2000 r., podczas gdy znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od grudnia 2019 r. to nie można przyjąć, bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a powstaniem konieczności sprawowania stałej opieki nad matką. Z tych względów Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że spełniona została powyższa przesłanka do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi, skarżący powtórzył zarzuty uprzednio podnoszone w odwołaniu o konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, powołując się na liczne wyroki sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej ustawa, w której szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choćby w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, a powołany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z powołanego art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Jak słusznie podkreśliło Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W przedmiotowej sprawie nie wynika, aby skarżący nie wykonywał aktywności zawodowej (tj. zrezygnował lub nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką. Bezspornym jest, że skarżący mieszka razem z matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym do dnia 30 kwietnia 2023 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od dnia 12 października 2019 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 grudnia 2019 r. (vide: orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności z dnia 12 kwietnia 2021 r.). Z akt sprawy wynika również, że skarżący jest zarejestrowan w PUP od maja 2000 r., jako osoba długotrwale bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły, a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy opieką nad matką sprawowaną przez skarżącego, a koniecznością niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej. Zatem całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, że nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, która bez wątpienia sprawuje opiekę nad chorą matką zrezygnował z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Należy jeszcze raz podkreślić, że skarżący od 2000 r. zarejestrowany jest jako osoba długotrwale bezrobotna, zaś niepełnosprawność matki w stopniu znacznym datuje się od dnia 3 grudnia 2019 r. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem organów, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd podziela stanowisko organów, że z uwagi na wieloletnią bierność zawodową skarżącego, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana obecnie przez niego opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę nie podejmowania przez skarżącego zatrudnienia czy też wykonywania innej pracy zarobkowej. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionował złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności opiekowania się matką przez syna, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), skargę oddalił jako bezzasadną.